روايات دلالت دارد كه خداوند متعال برتر از آن است كه بندهاش را بر آنچه از غذا و آشاميدنى و امثال اينها به او انعام كرده پاى حساب بكشد ، ولى در روايات ديگرى آمده كه در خلال دنيا حساب هست .
توضيح اين معنى چنين است كه تحقق حساب روز قيامت حق است و قرآن مجيد بر آن دلالت دارد ، ولى مردم بر چند دسته هستند :
1 - عدّهاى به كلّى از حساب معاف مىباشند ، و اين با آيات قرآن راجع به حسابرسى قيامت منافاتى ندارد ، زيرا كه آيات مطلق هستند و مىشود آنها را تخصيص و تقييد زد . چنانكه در تفسير قمى از امام صادق عليه السّلام روايت است كه فرمود : هرامّتى را امام زمانش محاسبه مىكند ، امامان ، دوستان و دشمنانشان را از صورتشان مىشناسند ، و همين است فرموده خداى تعالى :
وَ عَلَى الْأَعْرافِ رِجالٌ ؛
« 1 » و بر فراز اعراف مردانى هستند كه ائمهاند .
يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ ؛
« 2 » هريك را از چهرههايشان مىشناسند . نامههاى دوستانشان را به دست راستشان مىدهند ، پس بدون حساب به سوى بهشت مىروند ، و نامهء اعمال دشمنانشان را به دست چپشان مىدهند ، پس بدون حساب راهى جهنم مىشوند . « 3 »
و در همان كتاب از حضرت ابو جعفر باقر عليه السّلام دربارهء آيهء مباركهء :
لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَ زِيادَةٌ ؛
« 4 » براى آنان كه نيكى نمودند بهترين پاداش ( حسنى ) و زياده بر آن است . فرمود : حسنى بهشت است و زياده دنيا است ، كه هرچه خداوند در دنيا به ايشان مىدهد در آخرت به خاطر آنها پاى حساب نمىكشد . « 5 »
مثل همين روايت را در بحار از امير المؤمنين عليه السّلام روايت كرده است .
اين دسته همان مؤمنين هستند كه نعمتهاى خداوند را در راه سخط و غضب او صرف نكردهاند ، شاهد بر آن كلمهء ( أحسنوا ) در آيهء مباركه است . اينها شكرانهء نعمت امام را بجاى آورده و حق ولايت را رعايت كردهاند .
2 - دستهء دوم آنهايى هستند كه محاسبه مىشوند ولى خداوند آنان را عفو مىكند و گناهانشان را مىبخشد ، و از ايشان بهطورى حساب مىكشد كه احدى از خلايق مطلع نگردد ، يا
هامش
( 1 ) . سوره اعراف ، آيه 46 .
( 2 ) . سوره اعراف ، آيه 46 .
( 3 ) . تفسير القمى : 694 .
( 4 ) . سوره يونس ، آيه 26 .
( 5 ) . تفسير القمى : 1 / 311 .