پس ميزان در قضاوت مردم رفتار و كردار خودشان مىباشد ، امّا قرآن و سنّت پيامبر و عقل و وجدان به هيچ وجه ميزان و الگو نمىباشد . و همهى اينها تا با مشتهيات نفسانى آنها سازگار نباشد ارزشى ندارد .
اين گروه شباهت زيادى به سوفسطائيها دارند كه همه چيز را مولود وهم و خيال مىدانند ، آنها حتّى موجودات جهان هستى را تابع عقيدهى انسان مىدانند ، آنها مىگويند : اگر كسى بگويد زمين بالاى آسمان است ، دوّمى بگويد زمين زير آسمان است و سوّمى بگويد زمين همسطح آسمان است ، واقع نيز تابع عقيده آنها خواهد شد ، و نسبت زمين و آسمان نسبت به اوّلى بالاتر ، نسبت به دوّمى پستتر و نسبت به سوّمى همسطح خواهد بود .
امّا مقياس صحيح براى شناخت مرد نيكو از نظر امام صادق عليه السّلام گرد آمدن سه خصلت نيكو در اوست :
1 . رعايت عدل و انصاف در مورد همگان ، اگرچه يك طرف دشمن او و طرف ديگر خويشاوند او باشد ، ولى اگر در مورد دوستان و خويشان چشم بپوشد و گناهش را ناديده بگيرد و به ناحق از او دفاع كند ، صرفا براى اينكه دوست يا فاميل اوست ، از عدالت خارج شده و خود را ما فوق عدالت دانسته ، و از راه معاويه پيروى كرده كه پسرش يزيد را به ولايت عهدى تعيين كرد ، اگرچه مىدانست كه او دشمن خدا و بشريّت است .
2 . قدرت ايمان و توان روحى او در حدّى باشد كه حتّى در
معيارهاى اخلاقى در فقه امام جعفر صادق ( ع ) ( قيم أخلاقية في فقه الإمام جعفر الصادق ع ) ( فارسى ) — صفحة 157
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١٥٧