فضيلت است . و هر چيزى كه موجب پديد آمدن فتنه و فساد شود آن يك رذيلت است .
پس تا هنگامى كه راستگوئى موجب صلح و صفا و صميميّت است خوب است ، و تا هنگامى كه دروغ به ضرر جامعه است كار زشتى است . ولى در موردى كه وضع برعكس باشد ، يعنى از دروغ به اجتماع سود برسد و راست موجب فتنه و فساد شود ، قضيّه برعكس مىشود . از اينجاست كه فقها فرمودهاند :
« اگر دفع ستم ستمگر جز با دروغ ممكن نباشد ، دروغگوئى جايز مىشود ، و اگر راستگوئى موجب فتنه و فساد و ريخته شدن خون ناحق شود حرام مىگردد . »
فقها رضوان اللّه عليهم چنين مثال مىزنند : اگر يكى از افراد پاك سرشت ، از ترس رژيم ستمگر در جائى مخفى شود تا از شرّ دشمن در امان باشد ، كسى كه از جاى او آگاه است حقّ اظهار كردن و افشاى جاى اختفاى او را ندارد و اگر از او پرسيده شود ، بايد اظهار بىاطّلاعى كند .
امام صادق عليه السّلام مىفرمايد :
« اگر از كسى در مورد مسلمانى پرسوجو شود و او راست بگويد كه از راست گفتنش به او آسيب برسد ، از دروغگويان به شمار مىآيد ، ولى اگر از او سؤال شود و او دروغ بگويد و به اين وسيله به او سود برساند از راستگويان محسوب مىشود . »
2 . هر عمل شايستهاى كه از نظر منطق و خرد خوب باشد از نظر خداوند نيز زيبا و شايسته است ، اگرچه شخص آن را به قصد
معيارهاى اخلاقى در فقه امام جعفر صادق ( ع ) ( قيم أخلاقية في فقه الإمام جعفر الصادق ع ) ( فارسى ) — صفحة 140
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص١٤٠