او با حكيمان يونان همچون « طالس « 1 » » و « سولون « 2 » » همزمان است و زودتر از ايشان پا به عرصهء گيتى نهاده است . اگر حساب ما درست باشد مىبايست در زمانى كه يهود را به اسارت به بابل بردند زرتشت هنوز در قيد حيات بوده باشد . زادگاه او ناحيهاى است در مغرب يا جنوب غربى درياى خزر كه ظاهرا از درياچهء اروميه ( يا رضائيه ) چندان دور نيست - همان محلى كه پس از تبريز آهنگ آنجا را كردهام و چيزى نمانده است كه به آنجا برسم . صحنهء نخستين رسالت و دعوت و تعاليم مذهبى او سرزمينى بود واقع در جنوب همين درياچهء اروميه . شايد قلهء كوههاى البرز كه تابش آفتاب ابدى يزدان آن را زراندود كرده است - زيرا البرز در اوستا كوهى مقدس به شمار مىرود - الهامبخش پارهاى از مكالمات غيبى او بوده است . شايد در نظر او سرچشمههاى فروزان نفت و آثار و عوارض طبيعى ناشى از احتراقاتى كه در مركز زمين صورت مىگيرد ، و در نواحى آتشفشانى ايران همه با آن آشنا هستند ، نشانهاى از سرچشمهء آتش مينوى بوده است .
مىتوان وى را در نظر چنين مجسم كرد كه رداى سفيد بلندى كه به هر سو موج مىزند بر تن كرده و در برابر امت خود سرگرم موعظه و سخنورى است . كسوت روحانيتى كه امروز بر تن « دستور » هاى پارسى مىبينم ، و « رداى گبرى » و « كمربند » ( كستى ) آتشپرست مذكور در منظومهء لالهرخ بىشك از اعقاب مستقيم جامهء مادى ( منسوب به سرزمين ماد ) است كه زرتشت مىپوشيده است . هرودوت مىگويد كه پارسيان به طرز ماديان لباس مىپوشيدند ، زيرا جامهء مادى را از جامهء پارسى زيباتر مىپنداشتند . آيين نيايش و آداب زمزمهء سرودهاى دينى ، كه اين مورخ بزرگ در كتاب خود وصف كرده است ، هر دو تا حد زيادى امروز هم در كيش زرتشتى حفظ شده است . هنگام سخن گفتن زرتشت زبانى به كار مىبرد كه به سانسكريت قديم مىمانست ، اما بيش از سانسكريت داراى كلماتى بود كه در آخر آنها مصوتهاى بلند مىآيد . چون مىخواست با بانگ رساى خود به مردمان پند و اندرز دهد يا در ستايش خداى بزرگ اهورامزدا سرود خواند ،
هامش
( 1 ) .Thales( حدود 624 ق . م - حدود 548 ق . م ) . يكى از حكماى سبعه و از بانيان علوم و فلسفهء يونانى . نخستين كسى است كه نظريهاى عمومى در باب عالم آورد ؛ به زعم او ، آب اصل همهء موجودات است . گويند از خاصيت كهربا نيز آگاه بود . م
( 2 ) .Solon( حدود 639 ق . م - حدود 559 ق . م ) ، قانونگذار و شاعر آتنى ، و مؤسس دموكراسى در آتن . يكى از حكماى سبعه است . اصلاحات اقتصادى مهمى به عمل آورد ؛ همهء گروها و قرضها را ملغى كرد ؛ مالكيت اراضى را محدود ساخت ؛ و هر نوع پيمانى را كه در آن آزادى شخص عنوان گروگان داشته باشد غير قانونى خواند . م