اينجا لحظهاى توقف كردم تا عكسى از شاگرد چاپار ، درحالىكه زنجيرش را در دست گرفته بود ، بردارم . اين زنجير را من به عنوان يادبود از او خريدم ، و در اين معامله مديون صفر هستم كه توانست آن را به قيمتى نازلتر از آنچه ولخرجى فرنگى مآبانهء من اجازه مىداد ، برايم ابتياع كند 1 .
اولين توقفگاه ما براى تعويض اسب ده حجتآباد « 1 » بود كه حدود دوازده ميل ( نوزده كيلومتر ) از يزد فاصله داشت ، و من در كاروانسراى بزرگ و وسيع آن قريب يك ساعت ( از ساعت يك تا دو بعد از ظهر ) استراحت كردم . ناهارم را تعدادى تخممرغ نپخته تشكيل مىداد ، و اغلب در راههاى ايران اين غذاى عمدهء من بود ، زيرا هم سالم و مغذى بود ، و هم در اوقاتى كه عجله داشتم و مىبايست دوازده سيزده ساعت متوالى بر پشت زين باشم ، با خام خوردن آنها از اتلاف وقت جلوگيرى مىكردم . در آن روز بخصوص به عنوان « دسر » مقدارى شربت خوردم كه گرچه شيرينى زنندهاى داشت در يك پيالهء برنجين قديمى ريخته شده بود كه چنان هنرمندانه حكاكى و قلمكارى شده بود كه من آن را به عنوان تحفه خريدم و به صفر دادم تا همانگونه چسبناك در چيزى بپيچد و در خورجين بزرگى كه همراه داشت بگذارد . غروب آفتاب به ميبد « 2 » رسيديم كه ياقوت و جغرافىنويسان ديگر اسلامى كه پيش از قرن هفتم هجرى آثار خويش را نوشتهاند محل آن را در « ده فرسخى حومهء يزد و به همان فاصله « 3 » از عقدا « 4 » » دانستهاند 2 . اين فاصله ، مانند اغلب اندازههاى قديمى كه به فرسخ داده شده است ، همچنان بدون تغيير مانده است ، و هنوز براى پرداخت كرايهء اسبهاى چاپار مبناى محاسبهء مسافت بين نقاط قرار مىگيرد .
حتى اگر به جغرافىنويسان مسلمان مراجعه نكنيم فاصلههاى كم و بيش دقيق اين راهها را از زمان ماركوپولو در دست داريم . چه وى قسمتى از اين ناحيه را در قسمت اخير قرن سيزدهم پيموده است 3 . راهب ايتاليايى ، اودوريك پوردنو - نيايى « 5 » ، در اوايل قرن چهاردهم ( حدود 1325 ) از كاشان تا يزد را طى كرده 4 ؛ و در نيمهء دوم قرن پانزدهم ( 1474 ) جوزافا باربارو ، سفير ونيز در دربار اوزون حسن قم و كاشان را كه از مهمترين شهرهاى اين خط سير هستند وصف كرده است 5 .
هامش
( 1 ) . دهى از دهستان رستاق ، بخش اشكذر شهرستان يزد ، كنار راه شوسهء يزد به اصفهان . م
( 2 ) . ده ، مركز دهستان ميبد ، بخش اردكان شهرستان يزد . م
( 3 ) . نوشتهء ياقوت چنين است :
و بين ميبذ وكث مدينة يزد عشرة فراسخ و من ميبذ الى عقدة عشرة فراسخ .
ياقوت جلد 5 ، ذيل عنوان ميبذ
( 4 ) . ده مركز دهستان عقدا ، بخش اردكان شهرستان يزد .
( 5 ) .Odoric of Pordenone