« از آتشگاه ابدى يزد . »
- مور ، منظومهء لالهرخ ،
زرتشتيان يزد 23
واقع شدن در ميان دريايى از شن كه هر لحظه شهر را تهديد به نيستى مى - كند ، يزد را پناهگاه خاص زرتشتيانى مىسازد كه هنوز در برابر امواج خروشان اسلام ، كه با غلبهء اعراب در هزار و دويست سال قبل بر سراسر ايران جارى شد ، مقاومت مىورزد . اين اقليت مذهبى كه مدام دستخوش تعقيب و آزار ، و اغلب در معرض خطر توفانهاى تعصبات دينى قرار داشته است تنها به شوق نويدى اميدبخش كه از ويژگيهاى دين آن است ، توانسته است آتش مقدس اهورامزدا را روشن نگه دارد و معتقدات باستانى و مناسك و آداب مذهب خويش را حفظ كند .
هنگامى كه عربان پرچم سبز خويش را با علامت هلال گشودند ، و با فرياد اللّه اللّه ، و آواى محمد محمد بر ايران زمين تاختند ، نداى قرآن ، آتش ، شمشير ، كشت و كشتار ، پذيرفتن دين اسلام يا تن دردادن به تبعيد اجبارى تغيير سهمناكى در ايران پديد آورد . در نبردگاههاى قادسيه « 1 » و نهاوند « 2 » نه تنها سرنوشت ايران بلكه
هامش
( 1 ) . شهركى در جنوب عراق كنونى كه ويرانههاى آن اكنون در جنوب شهر نجف و حدود 31 كيلومترى شهر كوفه موجود است . در اين محل در سال 14 يا 15 يا 16 ه . ق جنگى ميان ايرانيان و مسلمانان روى داد . در اين جنگ سپاه ايران شكست سختى خورد ، و در نتيجه تمام عراق به دست سپاه اسلام افتاد ، و راه تصرف تيسفون ، پايتخت ساسانيان ، و ديگر شهرهاى مهم غربى ايران براى عربها باز شد . م
( 2 ) . در سال 21 ه . ق ، در نزديكى همدان ، جنگى بين مسلمين و ايرانيان روى داد . جنگ دو روز طول كشيد ، و به فتح تازيان انجاميد . فتح نهاوند راه تصرف قلمرو ساسانيان را بر روى مسلمانان گشود ، و تقريبا هرگونه مقاومت منظمى بر ضد تازيان با آن بپايان رسيد . به همين مناسبت مسلمانان آن را فتح الفتوح خواندهاند . م