عنوان « شاه شاهان » ( شاهنشاه ) داشتند 1 . داريوش و اعقاب او پايتخت خود را در حدود شصت و چهار كيلومترى شهر كوروش ، در محلى كه اينك صفهء بزرگ تخت جمشيد و ويرانههاى شهر ( استخر « 1 » ) قرار دارد و مقابرشان در نقش رستم « 2 » آن را جاويدان ساخته است بنا نهادند . احتمالا پايتخت جديد ، مانند پازارگاد ، « پارسه - كرته » يعنى شهر پارسيان ناميده مىشده است ، زيرا يونانيان ظاهرا از اين نام تعبير معنايى لفظ به لفظ كرده و آن را به زبان خود « پرسه - پوليس » خواندهاند 2 . از اين گذشته مستبعد نيست كه نام ستخره ، به معناى « قوى » ، كه هنوز به صورت ستخر يا استخر ( اصطخر ) در ميان اهالى شايع است ، و ما مىتوانيم تاريخ آن را - اگر نتوانيم به عهد هخامنشيان برسانيم - تا قرنها قبل نزديك به اين عهد برسانيم ، به شهرى اطلاق مىشده است كه در دشت واقع در شمال و مغرب صفهء تخت جمشيد قرار داشته ، و اقامتگاه مردم و اهالى بوده است ؛ درحالىكه اقامتگاه شاهان و خانوادهء شاهى در صفهء بزرگ جاى داشته است 3 . با همهء اينها ، آثارى كه در اين ناحيه باقى مانده است دلانگيزترين و جالبترين آثار تاريخى در سرتاسر ايران است ؛ تنها شوش « 3 » ممكن است از اين بابت با تخت جمشيد ادعاى همسرى كند .
براى رسيدن به تخت جمشيد ما به سوى جنوب ، يعنى به سوى مرودشت « 4 » روان شديم . جاده ابتدا از ميان يك تنگ « 5 » كوهستانى مىگذرد كه مناظرى طبيعى و دلكش دارد ، ولى عبور از آن در شب ، به علت راه ناهموار و وجود راهزنان ، خطرناك است . رود پلوار ، كه نويسندگان قديم يونانى از آن به نام مدوس « 6 » نام
هامش
( 1 ) .Stakhra( 2 ) . بزرگترين سنگتراشى عصر ساسانى ، شامل تصوير مجلس پيروزى ( 260 ق . م ) شاپور اول بر والرين ، امپراتور روم شرقى . در اين نقش تصوير عدهاى از اسراى رومى و بزرگان دربار شاپور ديده مىشود . م
( 3 ) . شهرى باستانى ، نزديك ساحل كرخهء كنونى و مجاور كارون ، كه پايتخت دولت سابق عيلام و سپس مقر عمدهء داريوش اول هخامنشى بوده است . نظر به سابقهء تاريخى ، شوش از اوايل قرن نوزدهم مورد كاوش باستانشناسان قرار گرفت . راولينسن ، ليرد ، و لوفتوس از آن ديدار كردند . هيئتهاى باستانشناسى فرانسوى زير نظر ديولافوا و دمرگان كاوشهايى انجام دادند . و آثار باستانى بسيار جالبى كشف كردند . م
( 4 ) . دهستانى از بخش زرقان شهرستان شيراز . خرابههاى تخت جمشيد ( كاخ آپادانا ) و شهر تاريخى استخر در آن است . م
( 5 ) . سابقا راهى كاروانرو از دشت مرغاب به طرف دشت سعادتآباد وجود داشت كه حاليه نيز گذرگاه چادرنشينان است . اين راه ، محاذى آرامگاه كوروش از تنگ خرم و با صفائى ، به نام « تنگ بولاغى » مىگذرد . م
( 6 ) .Medus