مىشكافد ، و قبههاى فيروزهگون آنها با رنگ آبى آسمان رقابت مىورزد . درختان بيد و تبريزى به اين صحنه رنگ و جلال مىبخشند ، و منظرهء تپههاى دوردست زمينهاى مضرس براى اين تصوير دلفريب بوجود مىآورد . يكى از ويژگيهاى اين منظره برجهاى كبوتر متعددى است كه ، به صف ، در كنار جاده ، و در پهنهء دشت قد برافراشتهاند . اين كبوتر خانههاى برجآسا ، كه از گل و آجر ساخته شده و به آسياهاى بادى شبيه هستند كه پرهاى پروانههاى آنها شكسته باشد ، مأمن و آشيانهء هزاران هزار كبوتر و منبع درآمدى هنگفت براى كسانى هستند كه فضولات اين پرندگان را ، به عنوان كود ، به مزارع اطراف مىفروشند .
براى مسافرى كه به جنبههاى نو زندگى ايرانى راغب است ، اصفهان نسبت به بسيارى از شهرهاى ديگر ايران ، از بعضى جهات ، چيزهاى جالبترى دارد كه عرضه بدارد . البته اين نكته تا حدى درست است كه شهر بسى از جلال و شكوه خود را از دست داده است - جلال و شكوهى كه در سيصد سال پيش ، در زمانى كه پايتخت شاه عباس بزرگ صفوى بود ، آن را از ديگر شهرهاى ايران ممتاز مىساخت .
شاهعباس همان شهريارى است كه مهماننوازيهاى او را نسبت به بيگانگان ، نخستين جهانگردان اروپايى چون تاورنيه ، شاردن ، سانسن « 1 » ، فراير « 2 » ، و كمپفر « 3 » كه به دربار وى راه يافته بودهاند ، وصف كردهاند . نيز اين نكته صحيح است كه شهر هرگز از زير بار ضرباتى كه در قرن هجدهم افغانها بر آن وارد ساختند « 4 » ، كاملا قد راست نكرد . زيرا در نتيجهء هجوم آنها مقام خود را به عنوان پايتخت از دست داد ، و در نتيجه مقر سلطنت به تهران انتقال يافت . معهذا هنوز از تجمل و شكوه گذشته چندان
هامش
( 1 ) .Sanson، مبلغ مسيحى فرانسوى كه در زمان سلطنت ( 1077 - 1105 ه . ق ) شاه سليمان اول صفوى براى ترويج مسيحيت به ايران آمد . بعدا زبان فارسى را فرا گرفت و مدتها در ايران ماند . وى در 1683 وارد ايران شد و كار تبليغ خود را در شهر قزوين آغاز كرد .
سفرنامهء جالبى دارد كه به فارسى ترجمه و چاپ شده است ( 1346 ه . ش ) . م
( 2 ) .Fryer( 3 ) .Kaempfer( 1651 - 1716 ) ، طبيب و جهانگرد محقق آلمانى . همراه با يك هيئت نمايندگى سوئدى از راه مسكو به ايران آمد و طى چهار سال تحقيقات مهمى دربارهء اوضاع ايران به عمل آورد . پس از آن در عربستان ، هندوستان ، جاوه ، سيام ، و ژاپن به سياحت پرداخت . كتابى به نام « در دربار شاهنشاه ايران » نوشته كه شرح اوضاع ايران در زمان شاه سليمان صفوى است . اين كتاب به فارسى ترجمه و چاپ شده است .
( 1350 ه . ش ) . م
( 4 ) . محمود افغان پس از جنگ گلونآباد ( 1134 ه . ق ) شهر اصفهان را محاصره و سرانجام آن را تصرف كرد ، و امر به قتل عام مردم شهر داد . م