در تأييد اين سخن و ارتباط نام بهمن با اين آتشكده من از سومين مؤلف شرقى شاهد مىآورم ، و او ابن رسته ( حدود 950 مسيحى مطابق 338 - 339 هجرى ) است كه مىگويد « 1 » : « ماربين در بالاى روستاى جى قرار دارد ، و يكى از تفرجگاههاى خسروان پيشين بوده است . گويند كيكاووس در آنجا اقامت داشته و در زيبا ساختن آن كوشيده است . به فرمان وى ارگى سترك و با عظمت بر فراز قلهء كوهى كه در آنجا قرار دارد ساختند . اين ارگ چنان مرتفع بود كه بر تمام درهء زندهرود 36 مشرف بود ، و از فراز آن منظرهء تمام آن سرزمين هويدا بود . اما بهمنشاه ، پسر اسفنديار ( يعنى وهومن اردشير درازدست ) 37 ، بر آن دست يافت و آن را بسوزانيد ، و در زير آن قلعهاى ساخت ، و در آن آتشكدهاى بنيان نهاد كه هنوز تا اين روزگار برپاست و حتى آتش آن باقى است » 38 .
روايت مشابهى نيز دربارهء ارتباط ميان آتشكده و نام اردشير بهمن درازدست در تاريخ حمزهء اصفهانى « 2 » باقى مانده است . حمزه ، به مناسبت آنكه خود بومى اصفهان بود ، با روايات مربوط به اصفهان آشنايى كامل داشت . وى در دنبال مطالبى كه دربارهء اردشير بهمن نوشته است مىافزايد : « اردشير در يك روز سه آتشكده در ايالت اصفهان بنا نهاد . نخستين در مشرق بود ؛ دومين در مغرب ؛ و سومين در مركز .
آتشكدهء نخستين در نزديك ارگ مارين ( يعنى مار [ ب ] ين يا مارس ) قرار داشت و همان است كه آتششهر اردشير خوانده مىشود . شهر به معناى ناحيه است ، و اردشير
هامش
( 1 ) . عين عبارت ابن رسته در « الاعلاق النفيسه » چنين است : ماربين و هو متصل به رستاق جى و من طيبه و نزهته ان بعض الاكاسرة القدماء و يقال انه كيقابوس اجتاز به واستطابه و امر فبنى له على قنة فيه تطل على وادى الزرينروذ قلعة منيعة عظيمة - الشأن اذا علاها الرجل اشرف على جميع الرستاق فلما ملك بهمن بن اسفندياذ قد كان الدهر عمل فى القلعة و احرقها فبنى دوينها حصنا نصب فيه بيت نار و هو باق الى هذا الوقت و النار ايضا باقية فيه .
( 2 ) . ابو عبد اللّه حمزة ابن حسن اصفهانى ، مورخ ايرانى كه بين سالهاى 350 و 360 ه . ق درگذشته است . مهمترين اثرش « تاريخ سنى ملوك الارض و الانبياء » است ، كه به عنوان « تاريخ پيامبران و شاهان » به فارسى ترجمه و چاپ شده است ( 1346 ) .
ترجمهء متن گفتار حمزه چنين است :
« اردشير در اصفهان به يك روز سه آتشكده ساخت . يكى را هنگام برآمدن آفتاب ؛ ديگرى را هنگام ظهر ، كه خورشيد در ميانهء آسمان باشد ؛ و سومى را هنگام غروب آفتاب . نخستين ، به نام شهر اردشير ، در جانب قلعهء مارين [ ماربين ] ، كه شهر نام شفق و اردشير نام بهمن ( خود وى ) است ؛ دوم ، به نام آتشكدهء زروان ، در قريهء دارك از روستاى خوار ؛ سوم آتشكدهء مهر اردشير ، در قريهء اردستان » .
نقل از « تاريخ پيامبران و شاهان » ، از انتشارات بنياد فرهنگ ايران ، صفحهء 38 .