شده است ، با نظر ديولافوا موافق نيست ، زيرا وى معتقد است كه ويرانههاى معبد تركيبى از سبك معمارى را نشان مىدهند ، و ستونهاى آن به طرح ستونهاى دوريك « 1 » است 23 ، و معمارى آن شباهتى به معمارى تخت جمشيد كه داراى خصوصيات سبك مصرى است ندارد ، و لذا بايد آن را از دورهء پارتيان بدانيم و بناى آن را به يكى از شاهان اشكانى ، كه همگى شديدا تحت نفوذ تمدن يونانى قرار داشتند ، نسبت دهيم 24 . اگر اين فرض صحيح باشد ، بايد آن را اطلاع جديدى دانست كه بر دانش ما از دين زرتشتى در دورهء پارتيان ، كه آگاهى ما در آن باب از بسيارى جهات اندك است ، افزوده مىشود . بارى ، كنگاور زمينهء بسيار خوبى براى تحقيقات باستانشناسى است ، و من معتقدم كه از حفريات و كاوشهاى علمى در آن ناحيه ، همينطور در طاقبستان و سراسر درهء آن منطقه ، نتايج مهمى به دست خواهد آمد .
سفرم را به سوى همدان ادامه دادم ، و شب را براى دومى بار در روستاى حصاردار اسدآباد « 2 » ، واقع در چهار فرسخ و نيمى كنگاور ، گذراندم 25 . اين مكان در پاى رشته كوه عظيمى قرار دارد كه ارتفاعات پرشيب و بريدهء آن سد سهمگينى بر سر راه كشيده است كه براى رسيدن به همدان بايد از آن گذشت . اسدآباد توقفگاه تمام مسافرانى است كه از اين راه باستانى مىگذرند ، و من معتقدم كه اين روستاى نسبتا مهم دست كم در محل بازيگربان كه ايسيدوروس خاراكسى ذكر كرده است ، و ما اندكى پيش گفتار او را نقل كرديم ، قرار گرفته است . وجه اشتقاق كلمه بازى - گربان
Bazi - grab n
( در يونانى ) ، چون صورت فارسى باستان آن را كه باجى - گربنا
B ? ji - graban ?
باشد بازسازى كنيم ، فورا معلوم مىگردد ، يعنى « باج - گيران » ، و اين اشاره بدانست كه در اين نقطه باج و گمرك گرفته مىشده است ، و تقريبا جايى شبيه « باجگاههاى » فعلى ايران بوده است 26 .
اسدآباد در دشتى در پاى كوه الوند قرار گرفته است ، و به وسيلهء نهرهايى كه از اين رشته كوه عظيم جارى مىشود مشروب مىگردد . خاكى حاصلخيز و آب و هوايى
هامش
( 1 ) .Doric، قديمترين سبك معمارى در يونان باستان ، منسوب به دوريها ( يكى از طوايف مردم قديم يونان ) . اين سبك در قرن هفتم ق . م شكل مشخص و شيوهء قاطعى پيدا كرد ، و در قرن پنجم ق . م تكامل يافت . ستونهاى سبك دوريك يونان داراى پايهء جداگانه نيست ؛ بدنهء عظيم آنها معمولا 20 شيار دارد ، و سرستونها ساده است . م
( 2 ) . منظور ده اسدآباد ، مركز بخش اسدآباد ، شهرستان همدان است . اسدآباد از ايام بسيار قديم آباد بوده ، و احتمالا همان آدراپاناست كه ايسيدوروس خاراكسى از آن نام برده است . به فاصلهء سه فرسخى اسدآباد بناى عظيمى از دورهء ساسانيان بوده است كه عربها آن را « مطبخ كسرى » مىخواندند . كه بنابر مآخذ وزارت راه ، اكنون فاصلهء اسدآباد تا كنگاور 38 كيلومتر است . م