خدا يا پيغمبر بخوانند خشنود نيست .
ايشان بر حسب عادت قبايى سرخ مىپوشند و بر روى آن دستارى بلند و مخروطى شكل بر سر مىگذارند « 1 » كه داراى دوازده ترگ است و نمودار دوازده شعار فرقهء ايشان يا دوازده اولاد على . از اين گذشته نه ريش مىتراشند و نه سبلت .
پيراهنشان هرگز تغيير نيافته است و زرهشان عبارت است از چهار آينه يا سينهبندى پولادين ، كه به طرزى زيبا ساخته و پرداخته و كندهكارى شده است .
از زره گذشته كلاهخودى همچون كلاهخود مماليك بر سر مىنهند . يراق اسبها بسيار محكم است و دور آن پارچهء نخى مىپيچند . يراق را گاه از پولاد اعلاى شيراز و گاه از مس مىسازند . بر خلاف يراقهاى ما از قطعات مختلف ساخته مىشود ، نظير يراقهاى سپاهيان سوريه - كلاهخودها و مغفرهاى ايشان از زرههاى سنگين است - سپاهيان همه سوارانند و از پيادگان اثرى نيست . گذشته از كمان و تيرهاى فراوانى كه به كار مىبرند با نيزه و شمشير و منجنيق نيز مىجنگند .
هنگامى كه دومينبار شاه اسماعيل به تبريز آمد كارى بس ننگين از او سر زد ، زيرا فرمان داد تا دوازده تن از زيباترين جوانان شهر را به كاخ هشتبهشت برند و با ايشان عمل شنيع انجام داد و سپس آنان را به همين نيت به امراى خود داد . اندكى پيش از آن دستور داده بود تا ده تن از بچههاى مردان محترم را به همان ترتيب دستگير كنند .
وقتى كه از شماخى بازگشت سه سفير گرجى به درگاه رسيدند و از ايشان
هامش
( 1 ) . اصل انگليسى اين عبارت چنين است :They are accustomed to wear a red caftan and above that a high conical turban made with a dozen folds . . .چنان كه بارها در حواشى اين سفرنامه و ديگر سفرنامههاى اين مجموعه يادآور شدهام شاه اسماعيل و سپاهيانش قباى سرخ ( به عنوان علامت صفويه ) نمىپوشيدند ، كلاه سرخ بر سر مىنهادند و ازاينرو به قزلباش يعنى سرخسر معروف شدند . كلمهاى كه در متن انگليسى به كار رفته است چنان كه مىبينيد كفتانCaftan( از ريشهء خفتان ) است به معنى « قبا يا رداى بلند ايرانيان و تركان » نه به معنى كلاه اما در جملهء « قباى سرخ مىپوشند و بر روى آن دستارى بلند . . . » كلمهء « بر روى » مرا دچار حيرت كرده است زيرا دستار را روى قبا نمىپوشند مگر اينكه تصور كنيم چارلز گرى مترجم انگليسى سفرنامهCaftanرا به معنى كلاه گرفته و نه قبا . در اين صورت رفع ترديد و اشكال مىشود و تقريبا يقين حاصل مىكنيم كه در متن ايتاليايى سفرنامه نيز همهجا « كلاهسرخ » نوشته شده است . - م .