پيگرى « 1 » . و اما دژهاى واقع در سمت غربى درياچه اينهاست : ارجيش « 2 » ، ابلگيريس « 3 » و اخلاط « 4 » . اخلاط چنان كه از بناهاى آن برمىآيد در قديم شهرى بزرگ بوده است اما اكنون مبدل به دژى كوچك شده است . بين تدوان و وسطان جزيرهاى بلند در دريا قرار دارد « 5 » كه تا خشكى دو ميل فاصله دارد و يكپارچه از سنگ سخت است و بر فراز جزيره شهركى است كه محيطش دو ميل است و بزرگى شهر به اندازهء وسعت جزيره است . اين شهر كه آرمناك خوانده مىشود پرجمعيت است و ساكنانش تنها ارمنيهاى مسيحيند و يك مسلمان هم در آن بسر نمىبرد . بسيارى كليسا دارد كه همه خاص پرستش ارمنيهاى مسيحى است ، از جمله كليساى حضرت يحيى « 6 » كه از همهء كليساهاى آنجا بزرگترست و منارش را به شكل برج ساختهاند و چندان بلند است كه بر همهء شهر مشرف است و در ميان ناقوسهاى اين كليسا ناقوسى چنان بزرگ وجود دارد كه چون آن را بنوازند آهنگش در همهء آن سرزمين مىپيچد . رو
هامش
روى تپهاى بلند و عمودى ساختهاند ، و مستقيم سر به آسمان برافراشته است . فقط از يك معبر مىتوان به اين دژ راه يافت . اين معبر نيز چنان تنگ است كه تنها دو تن شانه به شانه مىتوانند از آن بگذرند . هميشه غلات و سازوبرگ نظامى در قلعه موجود است و در ميان اين تأسيسات ، دژ كاخ « آقا » ى ينىچريها قرار دارد .
آب و نعمت در اين شهر فراوان است . خانهها از سنگ و كاشى ساخته شده است . كوچهها پهن است و خوب سنگفرش شده . مىگويند كه جمعيت شهر بالغ بر پنجاه هزار تن است كه دو سوم آنها ترك و ما بقى كرد و ارمنيند . هواى شهر پاكيزه و اطراف شهر خرم و باصفاست . »
( 1 ) . در متنBelgariگرى در حاشيه چنين مىنويسد : « پيگرىPeygriكه اكنون بيگيرقلعهBeygir Kellehناميده مىشود ، مشكل بتوان گفت كه بر ساحل درياچه است ، بلكه مسافتى اندك با آن فاصله دارد . در كنار نهر كوچكى واقع شده است كه به همان درياچه مىريزد . »
( 2 ) . در متنArgis. در حاشيهء گرى : « ارجيش ، ارض الجوازArdh - el Jivaz» . همين مترجم توضيح ديگرى دربارهء ارجيش نوشته كه اشتباها در چند سطر پس از اين مطلب چاپ شده است ، مىنويسد « ارجيش ( ارزسArzesباستانى ) شهرى است كه شش هزار جمعيت دارد و در قسمت شمال شرقى درياچه قرار دارد و مسافتش تا وان سه روز راه است » .
( 3 ) .Abalgiris. در لسترنج مذكور نيست . - م .
( 4 ) . در متنCalata. در حاشيهء گرى : « اخلاطIklat، شهر ارمنىنشين بسيار قديمى است كه بعدها پايتخت ملوك ايوبى و سپس آققوينلو شد » .
( 5 ) . مراد جزيرهء آقتمرAk - Tamarمركز جاثليق ارامنه است كه لاياردLayardبه وصف آن پرداخته است .
( 6 ) .St . Johnاز حواريون عيساى مسيح . - م .