35 دربارهى توپخانهى قديم و جديد ، و دربارهى زرادخانه و وسايل حملونقل نظامى
به درستى معلوم نيست كه توپخانه از چه دورهاى در ايران معمول شده ، اما به موجب اطلاعاتى كه توانستم به دست بياورم چنين به نظر مىآيد كه مدت زمانى پس از آنكه تركها صاحب اين سلاح شدند استفاده از آن در ايران مرسوم شده است . در ايران مانند تركيه اين سلاح براى مدت مديدى به طور ناقص مورد استفاده قرار مىگرفته است و از اينرو چندان خوفناك نبوده ، زيرا علاوه بر سنگينى زياد كه موجب عدم تحرك آن مىشده ، طرز به كار بردن آن را هم نمىدانستند و در نتيجه خيلى به ندرت در عمليات مورد استفاده قرار مىگرفته است . به نظر من توپخانه در زمان سلطنت نادر شاه به ايران وارد شده است . نادر پس از آنكه چند افسر فرانسوى توپچى را به خدمت گرفت بلافاصله دستور ريختن چند عرادهى توپ به شكل توپهاى اروپايى و به اندازههاى مختلف را داد .
بدون شك يكى از علل موفقيتهاى او در جنگها همين كثرت تعداد توپها بوده است . نادر به قدرى به كاربرد توپخانه معتقد بود كه هميشه در لشگركشيها تعداد زيادى عرادهى توپ همراه مىبرد . هنوز چند عرادهى توپ كه در زمان سلطنت نادر ريخته شده ، موجود است ولى از آنجا كه قابليت توپهايى را كه امروز متداول است ، ندارند آنها را در شهرهايى مانند ايروان ، عباسآباد ، تبريز ، تهران ، اصفهان ، بندر بوشهر و ديگر شهرها كه طرز ساختمان حصارهايشان براى به كار بردن اين سلاح مناسب است ، قرار دادهاند .