بيشتر روى كمك آنها حساب مىكرد ناشناخته بود . گردآوردن فرزندان علاوه بر آنكه فايدهاى دربر نداشت بسيار هم پرخرج بود .
فتحعلى شاه حكومت استانهاى بزرگ از قبيل آذربايجان خراسان ، عراق عجم ، فارس ، مازندران ، و كرمانشاه را به اولاد ارشد و مطلعترين آنها واگذار نموده است . در هريك از اين استانهاى بزرگ سه يا چهار حاكم هست كه آنها هم عنوان بيگلربيگى دارند ، ولى تحت اوامر شاهزادهها كه سمت نيابت سلطنت را دارند انجام وظيفه مىنمايند . اهميت استان آذربايجان از ساير استانها بيشتر است زيرا علاوه بر تمام سرزمين مدى باستانى دوسوم ارمنستان را دربرمىگيرد .
ارمنستان ايران امروز از ايروان ، گيلان و شاهسون ، كه سابقا قسمتى از هيركانى باستانى بوده است تشكيل مىگردد . اما به شاهزادگانى كه هنوز براى ادارهى يك استان بزرگ خيلى جوان هستند ، و به بعضى از آنها تيول نواحى كوچك و به برخى حكومت يك شهر مانند زنجان ، قزوين ، بروجرد ، استرآباد ، و غيره واگذار مىشود .
تبريز مركز استان آذربايجان مقر و مسكن شاهزاده وليعهد است . شهرهاى خوى ، اروميه ، مراغه ، ايروان ، صوفيان و اهر مركز حكومت ولايات تابعه مىباشند . هريك از اين ولايات توسط يك بيگلربيگى اداره مىشود . قدرت بيگلربيگيها از زمانى كه شاهزاده وليعهد از نزديك مراقب اعمالشان مىباشد فوق العاده تضعيف گرديده است ، ولى گاهگاهى مرتكب رشوهخواريهاى هنگفت مىشوند كه چون به آگاهى وليعهد نمىرسد لاجرم بدون كيفر مىمانند .
بيگلربيگيها كه منحصرا از طرف شاه تعيين مىشوند ، در حوزهى فرمانروايى خود از كليهى اقتدارات برخوردار هستند .
بيگلربيگيها قدرت مطلق دارند و اختياراتشان بىحد و حصر است . آنها تعداد زيادى دربارى و نگهبان كه نوكر ناميده مىشوند در خدمت دارند . بيگلربيگيها غالبا به ميرزاهايى كه مامور ادارهى امور هستند لقب وزير مىدهند .
ميرزاها در عين اينكه غالبا در تصميمگيريهاى بيگلربيگيها
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 202
مساهمون: گاسپار دروويل
ص٢٠٢