ثروتمند شدند و استغناى مالى يافتند . از آنجا كه ارامنه عموما به حرفهى سربازى تمايل زيادى ندارند هرگز سلاح به دست نمىگيرند و مسلمانها با اينكه از خدمات آنها بسيار استفاده مىبرند با اين حال آنها را تقريبا مانند يهوديها تحقير مىكنند . مسلمانها بهخصوص نسبت به زنهاى ارمنى كه از پاكيزگى به دور هستند نوعى نفرت دارند و بسيارى از آنها مجرد ماندن را بر آميزش با آنها ترجيح مىدهند . از طرف ديگر دختران ارمنى عذابى بالاتر از آن نمىشناسند كه به يك مسلمان فروخته شوند و بعضى از آنها براى اينكه مورد پسند واقع نشوند خود را كريه المنظر مىكنند . به طور نمونه دخترى را ديدم كه صورت كريهى داشت . به من اطمينان دادند كه قبلا بسيار زيبا بوده ، ولى براى فرار از دست ارباب دهكدهاش كه او را تعقيب مىنموده ، به روى خود تيزاب پاشيده است .
زنان ارمنى بلندقامت و نيرومند و چاق هستند و چنانچه قدرى بيشتر به خود توجه كنند ممكن است تا حدى زيباتر هم بشوند . آنها بسيار زحمتكش و به كليهى امور كشاورزى آشنا هستند . از صبح تا شب بدون احساس خستگى خيش گاوآهن در دست دارند و فرزندان خود را در گهوارههاى سرپوشيده به مزارع مىبرند . نيروى زادوولد آنها قابل ملاحظه است و غالبا تا پنجاه سالگى باردار مىشوند .
مذهب ارامنه با آيين يونانى كه در گرجستان رواج دارد خيلى نزديك است و به وسيلهى راهبان و كشيشهاى غيررسمى اداره مىشود . راهبان ديرهاى بسيار زيبايى دارند كه وابسته به دير اوچ ميازين است . دير اخير كه قبلا دربارهى آن سخن گفتهام سابقا شوراى بالنسبه معروفى در رم داشته است . راهب اين دير خليفهى بزرگ ارامنه ( پاتريارك ) است كه پس از پاپ صاحب بالاترين مقام مىباشد .
نسطوريها از اعقاب عيسويانى هستند كه در ازمنهى قديم در قسمتى از عربستان و بين النهرين ساكن بودهاند . آنها به زبان كلدانى صحبت مىكنند . آداب مذهبيشان با آداب مذهبى ارامنه خيلى متفاوت است و در عوض با آداب مذهبى
سفر در ايران ( فارسى ) — صفحة 116
مساهمون: گاسپار دروويل
ص١١٦