ساختار ادبى
هذا : عطف بيان براى « حيى » است .
ظالما : حال است .
و اللّه : مفعول دوم براى « اذكر » است . مفعول اول آن نيز « من بلغه » است .
شرح و تفسير
شريف رضى مىگويد كه امام اين نامه را هنگام خروج از مدينه به سوى بصره ، براى جنگ با اصحاب جمل به كوفيان نوشت . امام آنان را به پيوستن به خويش فرامىخواند و مىگويد كه اگر ظالم باشد او را از ظلم بازدارند و اگر مظلوم باشد او را يارى رسانند . اين شيوه تعبير ناشى از شك و ترديد امام در حقانيت خويش نيست ؛ بلكه شيوهاى براى اتمام حجت است . پيامبر در روايتى مىفرمايند : « برادر خود را چه ظالم و چه مظلوم يارى رسانيد ! » از ايشان پرسيدند كه چگونه برادر ظالم خود را يارى رسانيم ؟ پيامبر فرمود : « او را از ظلم بازداريد كه اين يارى رساندن حقيقى به او است . » « 1 » بنابراين هميارى و همبستگى در جامعه اسلامى حقيقى به اندازهاى است كه محبت و برادرى و امنيت و صميميت در همه جا حكمفرما است . ازاينرو مىتوان گفت كه امروزه هيچ نمونه حقيقى از جامعه اسلامى در سرتاسر شرق و غرب
هامش
( 1 ) . « انصر اخاك ظالما او مظلوما . و لما قيل له : كيف ننصره ظالما ؟ قال : تردوه عن ظلمه ، فذلك نصرك اياه » صحيح بخارى : 10 / 369 ؛ صحيح ابن حبان : 11 / 571 ؛ تاريخ دمشق : 5 / 83 ؛ الجامع الصغير ، سيوطى : 1 / 420 ؛ فتح الوهاب : 2 / 291 ؛ المجموع : 13 / 103 ؛ مسند احمد : 3 / 99 ؛ سنن ترمذى :
3 / 356 ؛ مجمع الزوائد : 7 / 264 ؛ فتح البارى : 5 / 71 ؛ المصنف عبد الرزاق صنعانى : 11 / 169 ؛ المغنى : 10 / 353 .