شرح و تفسير
( و تفقّد أمر الخراج بما يصلح أهله ) امام پس از پرداختن به قاضيان و سپاهيان و كارگزاران دولت به موضوع ماليات و گردآورندگان آن اشاره مىكند . منظور از پيگيرى امور خراج ، آن است كه ماليات بهطور كامل و دقيق گردآورى شده و كم و زيادى در آن صورت نگيرد . اهمال در گردآورى ماليات سبب ظلم به رعيت مىشود و سختگيرى بيش از حد در آن ، ستم به پرداختكنندگان ماليات است . امام توصيه مىكند كه با پرداختكنندگان ماليات مدارا شود و خواستههايشان شنيده شود و مشكلاتشان برچيده شود و اموالشان بدون سبب مصادره نشود .
( فإنّ في صلاحه و صلاحهم صلاحا لمن سواهم ) اصلاح امور جامعه جز از راه گردآورى ماليات و خراج فراهم نمىشود . منظور از خراج هرگونه پولى است كه به بيت المال واريز مىشود و براى رفع نيازهاى عمومى و حفظ مصالح جامعه مانند پرداخت حقوق سپاهيان و قضات و . . . هزينه مىشود . از اينرو به آن ، اموال مسلمانان يا اموال خدا گفته مىشود . واژه خراج در لغت به معناى اجرت است و در واقع اجرت دولت در اداره امور جامعه به شمار مىرود . اين واژه شامل هرگونه ماليات ، عوارض ، جزيه و . . . مىشود كه به دولت پرداخت مىگردد . « 1 » اين مجموعه اموال در شريعت اسلامى بر گونههاى چندى هستند : زكات كه صدقه واجبه نيز به آن گفته مىشود ؛ خمس كه به آن غنيمت نيز گفته مىشود ؛ عوارض زمين ؛ جزيه غير
هامش
( 1 ) . مجمع البحرين ، طريحى : 1 / 632 .