گرفته نمىشود و نيز بدهكارى افراد از اينگونه نيازها كسر نمىشود و بايد به بدهكارى كه دستش تنگ است ، فرصت داد . فقيهان نيز گفتهاند كه بدهكار بايد همه دارايى خود را به جز محل سكونت و خوراك و پوشاك خود و خانوادهاش و نيز كتاب و ديگر ابزارهاى تحصيل علم بفروشد . بدهى به بيت المال نيز مانند ديگر بدهىها به شمار رفته و احكام آنها يكسان است . « 1 »
( و لا تضربنّ أحدا سوطا لمكان درهم و لا تمسّنّ مال أحد من النّاس ) در جمعآورى ماليات بايد مدارا كرد و نبايد از خشونت استفاده كرده و كسى را مورد ضربوشتم قرار داد . منظور از « مصلى » در اين نامه ، عموم مسلمانان است و « معاهد » نيز به اهل ذمه و ديگر كافرانى گفته مىشود كه با اجازه حكومت اسلامى در سرزمين مسلمانان زندگى مىكنند . ( إلّا أن تجدوا فرسا أو سلاحا يعدى به على أهل الإسلام ) البته اگر كافرى در سرزمين مسلمانان بدون اجازه وارد شود و به خرابكارى بپردازد ، در اين صورت مىتوان اموالى را كه براى خرابكارى به كار مىگيرد ، مصادره نمود . اين قانون از ديرباز تاكنون در بين همه ملتها وجود داشته است .
( و لا تدّخروا أنفسكم نصيحة و لا الجند حسن سيرة و لا الرّعيّة معونة ) يكديگر را به پيروى از حق اندرز دهيد و به پرهيزكارى سفارش كنيد و واجبات خداوند را انجام دهيد و از او فرمان بريد و او را با جهاد و يارى حق ، سپاس گوييد . گردآورى ماليات ، وظيفه دشوارى است كه به بردبارى و مدارا و امانتدارى و آشنايى با احكام شرعى نياز دارد . گردآورندگان بايد بدانند كه
هامش
( 1 ) . نك : رسائل كركى : 2 / 241 ؛ الجامع للشرائع : 363 ؛ تذكرة الفقها : 2 / 3 ؛ تحرير الاحكام : 2 / 525 ؛ تبصرة المتعلمين : 152 ؛ مسالك الافهام : 2 / 129 .