باب پنجاه و پنجم علت آنكه خداوند به حضرت موسى فرمود : * ( فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ) * و موسى گفت : * ( وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي ) * ) *
1 - حديث كردند ما را . . . از . . . كه ميفرمود علت آنكه خداى عز و جل به حضرت موسى فرمود : * ( فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ) * ( كفشهاى خود را از پاى خود باز كن ) آنست كه چون از پوست خر مرده ، دوخته شده بود ( يكى از راويان اين حديث معتبر و موثق نيست بنا بر اين مورد اعتنا و اعتبار نيست ) 2 - حديث كردند ما را . . . از حضرت صادق عليه السّلام كه ميفرمود : معنى فاخلع نعليك ، يعنى دو ترس را از قلب خود دور كن ، كه يكى خوف از هلاكت اهلش بود و يكى خوف از فرعون « 1 » .
هامش
« 1 » در بحار ( 13 - 65 ج ) ميفرمايد : مفسرين اختلاف دارند از خلع نعلين بعضى گويند از پوست خر بوده و بعضى گويند از پوست گاو دباغى شده شرعى بوده و أمر بخلع نعلين شد تا آنكه پاهاى آن حضرت به زمين وادى مقدس برسد .
و بعضى گويند امر شد براى آنكه پابرهنه بودن از علامت و نشانه تواضع است و ديگرى گويد : آن حضرت كفش به پا كرده بود تا اينكه پاهايش نجس نشود و از أذيت حشرات و گزندگان ايمن باشد و خداوند او را ايمن فرمود و دانايش گردانيد كه اين زمين پاك است .
و ديگرى گفته : كنايه از اين بوده كه خوف و ترس ضايع شدن خانواده و أموال خود را از قلب خود بيرون نما ، و در متن روايت به همين مطلب اشاره شده .
و علامه نهاوندى در جنة العاليه جزو اول شماره - 45 - تحت عنوان « من التأويلات العرفانيه » از قصص المرسلين هروى نقل مينمايد ( چندين وجه و ملخص آن اينست ) كه در تأويل آيهء شريفه : * ( فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ ) * ، اقواليست .
1 - آنكه زمين وادى مقدس از خداوند استدعا نموده بود كه با تماس قدمهاى حضرت موسى فائزش گرداند .
2 - سعيد بن جبير گويد كه حكمت خلع نعلين آن بود كه تواضع و احترام و أدب آن حضرت بيشتر باشد چنان كه در طواف كعبه و نماز شرطست .
3 - فارابى گفته كه آن حضرت آن كفش را براى دفع موذيّات پوشيده بود ، خطاب آمد كه اى موسى دفع ضرر از كفش ميدانى آن را بينداز .
4 - كفش براى راحتى است كأنه خداى تعالى فرموده اى موسى هر كه قدم در وادى طلب ما نهد بايد راحتها را وابگذارد و محنتها را اختيار كند 5 - چون مسافر قطع مسافت كند و به منزل خود وارد شود كفش را از پاى بيرون مينمايد ، پس كأنه خداوند فرموده : اى موسى مدتى در طلب ما سرگردان بودى و اكنون كه به منزل اصلى وارد شدى كفش خود را بيرون بياور .
6 - آنكه اشاره است باينكه اى موسى : دل خود را فارغ بدار از ذكر دنيا و پاك نما از ياد آخرت و توجه به من داشته باش .
7 - آنكه نعلين عبارتست از محبت أهل و فرزند و تا اين محبت را از خود دور نكنى اى موسى بمسند عزّت و بخلعت محبت الهى مشرف نگردى .