گرفتيم )
وَ لَوْ لا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَكانَ لِزاماً وَ أَجَلٌ مُسَمًّى
« 1 » اگر نه اين بود كه پروردگار عذاب بدكاران را تأخير نميداشت تا قيامت ، هر آينه گرفتار نتيجهء بد اعمال خود ميشدند در دنيا يعنى بعد از هر گناهى في الفور معذب ميشدند و پيش از اين آيه فرموده :
وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فِيهِمْ وَ ما كانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ
« 2 » عذاب نميكند خداوند مردم را چون تو اى پيغمبر در ميان آنها هستى و نيز عذاب نخواهد كرد و حال آنكه ايشان استغفار مينمايند ( يعنى شايد از كردار زشت خود پشيمان شوند و استغفار كنند و بدرگاه خداوند توبه و بازگشت نمايند ) .
و فرمود حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در ميان مردم دو امان است يكى رسول خدا و يكى استغفار ، پس رسول خدا از ميان مردم رفت و باقى ماند براى آنها استغفار و توبه .
و فرمود رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم اى بندگان خدا باز داريد خود را از معصيت بدرستى كه سخت است عذاب پروردگار .
و هم آن حضرت فرمود كه خداوند نداده است نعمتى را بر مردم كه از آنان بگيرد پس اگر انعام فرمود بر جماعتى باقى ميگذارد تا مادامى كه شب و روز باقيست مگر آنكه كفران نعمت كنند و از اطاعت روگردان شوند و معصيت نمايند ، و اشاره به همين است آيهء شريفه كه خدا ميفرمايد :
إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
« 3 » بدرستى كه خداى مهربان حال و نعمت هيچ قومى را دگرگون نخواهد كرد مگر
هامش
( 1 ) . 129 - طه
( 2 ) . 32 - الانفال
( 3 ) . 12 - الرعد