آن بامر عباس ميرزا در آن منزل كردهاند از حيرت در آمديم .
تنها نقاطى كه در اين محل قابل زراعت است سواحل رودخانه زنگان است ( زنجانچاى ) كه از اين كوير ميگذرد و موقعى كه ما ميگذشتيم تازه گندم را درو كرده بودند .
روز بيست و هفتم منظره از حرارت فوقالعادهء هوا مخوفتر به نظر ميرسيد .
جادهء اصلى گاه از رود زنگان دور افتاده و زمانى بدان نزديك ميشد . خدايا اين چه مملكتى است ؟ چگونه سپهر نيكوكار در عالم خشم توانسته چنين مناظرى بيافريند .
ميخواهم در چند كلمه مناظر خود را تشريح كنم : اگر صحراى وسيعى از خاك مواج در نظر آوريد كه طوفانى آن را به شكل امواج دريا به حركت درآورده يك دفعه بامر خدا خشك شده باشد و خاك هم از حرارت آفتاب ترك خورده شكافها و گودالهاى پياپى توليد كرده باشد ؛ درست منظرهاى را ايجاد مىكند كه ما تا كاروانسراى نيكپى در حرارت آفتاب و گرد و غبار پيمودهايم .
اين كاروانسرا در سال 1049 هجرى « 1 » بامر بهادرشاه ساخته شده ، و پس از محاصرهء ايروان در آن منزل كرده ، و بيادگار همين قضيه وزير دربار اصفهان بناى عامالمنفعهاى بنا كرده است . « 2 »
حد قلمرو تبريز اين محل است .
روز بيست و هشتم كيفيت عجيبى در هواى قافلانكوه مشاهده كرديم بدين نحو كه آنطرف كوه از ساعت هشت صبح باد شروع كرده شش ساعت بعدازظهر ختم مىشود ، و اين طرف بر خلاف از ساعت شش عصر هوا منقلب شده باد مىوزد تا صبح و تمام روز هوا آرام و فوقالعاده گرم است .
هامش
( 1 ) سال 1820 مطابق است با سال 1235 هجرى كه در 19 اكتبر 1809 شروع شده است .
( 2 ) مقصود از بهادرشاه همان شاه صفى است و از قرائن اين وزير ميرزا تقى اعتماد - الدوله بوده و بناى مزبور مسجد معروف سارو تقى است . م . ه .