ادارهء امور ايالات
اگرچه به كمك كتابهاى حمد اللّه مستوفى و قلقشندى ( كه براى استفادهء دربار مصر تدوين يافته است ) و برخى آثار ديگر به خوبى بر نحوهء تقسيمبندى كشورى قلمرو ايلخانان آگاهى مىيابيم ، اما متأسفانه از تعداد صاحبمنصبان و وظايف محولهء به آنان در ايالات مختلف اطلاعى در دست نيست . گزارشات تصادفى منابع تاريخى ، كه بيشتر جنبهء سياسى دارد ، به ما امكان آن را نمىدهد ، كه تصوير كاملى از چگونگى رابطهء ادارهء امور مملكت با يكايك ايالات و نيز ادارهء امور دستگاه كشورى و دستگاه لشكرى براى خود ترسيم كنيم . نوسان در كاربرد عناوين گوناگون در منابع تاريخى و اين واقعيت ، كه استعمال اين عنوانها اغلب متناسب با خودكار نبوده است ، تصوير موجود را مبهمتر مىكند . به اين ترتيب بحث دربارهء اين اوضاع الزاما ناقص خواهد بود ، و اغلب بر پايهء اشارات و حدسيات بنا خواهد شد .
تقسيم مملكت به ايالات « 1 » بر پايهء حدود طبيعى و ديرينه استوار بود ، كه در مناطق كوهستانى ، كوير و نواحى كمجمعيت طبعا تعيين دقيق آن حدود دشوار است ، اما
هامش
( 1 ) - وصاف / بمبئى 284 ؛ حمد اللّه ؛ قلقشندى ج 4 : 398 - 313 . - تغييرات در اين زمينه ناچيز بود . مثلا اباقا در سال 672 ه . ق . فرمان داد ، تا شوشتر ضميمهء بين النهرين شود ، ابن فوطى 376 .