است : « مردان مؤمن و زنان مؤمن برخى دوستان برخى ديگرند . به نيكى فرمان مىدهند و از ناپسند بازمىدارند » « 1 » ، در اين آيه خداوند فرايض را از امر به معروف و نهى از منكر آغاز فرموده است كه مىداند اگر امر به معروف و نهى از منكر انجام پذيرد همهء كارهاى واجب از سخت و آسان انجام مىپذيرد و برپا مىشود و امر به معروف و نهى از منكر فراخواندن مردم به اسلام است همراه با رد كردن ستمگريها و مخالفت با ستمگر و تقسيم كردن درآمدهاى عمومى و غنايم جنگى به صورت پسنديده و گرفتن و گردآورى زكات و صدقات از آنان كه بايد بپردازند و به كار بردن آن در حق است .
( 1 ) وانگهى ، شما گروهى هستيد كه مشهور به دانش و نامور در نيكى و معروف به خيرخواهى و از بركت خداوند در نظر مردم داراى هيبت هستيد . شريف شما را هيبت مىدارد و ضعيف شما را گرامى مىدارد و آنان كه شما را بر ايشان فضيلتى نيست و حق نعمت و قدرتى بر آنان نداريد ، شما را بر ديگران برتر مىنهند و در مورد نيازهايى كه برآورده نمىشود شفاعت شما پذيرفته مىشود و در راهها با هيبت پادشاهان و كرامت بزرگان حركت مىكنيد . مگر نه اين است كه به همهء اين چيزها بدان سبب رسيدهايد كه اميد مىرفته است به حق خداوند قيام كنيد و هر چند كه دربارهء بيشتر حقوق خداوند كوتاهى كردهايد و حق پيشوايان را سبك شمردهايد ، حق خدا و حق ناتوانان را تباه كرديد و حال آنكه به گمان ياوهء خود حق خويش را طلب كرديد و به چنگ آورديد . شما همچون پاسداران شهرى هستيد كه آن شهر و مردمش را به دشمن تسليم كردند ، يا چون پزشكانى كه پول دارو را به تمام گرفتهاند و بيماران را رها كردهاند . شما نه مالى هزينه كرديد و نه جان خود را در راه خدا به خطر انداختيد و نه به پاس خدا با عشيره و گروهى جنگ كردهايد و با اين حال از خداوند اميد داريد كه به بهشت او و همسايگى پيامبرانش درآييد و از دشمنان خدا بر كنار و برى باشيد و به هنگام ديدار فرشتگان به كرامت خداوند مخصوص باشيد .
( 2 ) اينك اى آرزومندان و منتگزاران بر خدا ، بيم آن دارم كه خداوند عذابى از عذابهاى خود را بر شما برساند ، كه شما به لطف خدا به منزلتى رسيدهايد كه با آن برترى يافتهايد و اكنون كسانى را كه معروف به خداشناسىاند گرامى نمىداريد و حال آن كه شما را به همين سبب گرامى مىدارند . شما مىبينيد كه پيمانهاى خدا شكسته مىشود و باكى نداريد و حال آنكه در مورد شكسته شدن پيمان نياكان خود خشمگين مىشويد و در همان حال پيمان
هامش
( 1 ) آيه 71 سوره توبه .