الفهرست نام برده است ، مورد استفاده سيد رضى ( ره ) قرار گرفته است ، زيرا در آغاز نامهء پنجاه و چهارم نهج البلاغه نوشته است : « از نامههاى آن حضرت براى طلحه و زبير كه همراه عمران بن حصين خزاعى گسيل فرموده است و اين نامه را ابو جعفر اسكافى در كتاب المقامات آورده است . » « 1 »
كتاب المعيار و الموازنه كه همچون بسيارى از كتابهاى ديگر در پاسخ به پرسش برخى از پرسشگران تأليف شده است ، نخست اين مبحث را طرح كرده است كه سبب و انگيزه انحراف مردم از امير المؤمنين على عليه السلام كينه و دشمنى گروهى و تعصب دورهء جاهلى بوده است . آنگاه روايات بزرگان صحابه را درباره افضليّت على عليه السلام و بىارزشى روايات برخى از صحابهء معمولى درباره مفضول بودن آن حضرت را آورده و آنها را رد كرده است . سپس به مقايسهء رفتار امير المؤمنين با عثمان و داستان خوددارى گروهى از بيعت با آن حضرت و بردبارى و سعهء صدر او پرداخته و سپس موضوع جنگ جمل را مورد بررسى قرار مىدهد . و مسائلى چون پايبندى على عليه السلام به اصول مكارم اخلاق و اجتماع همهء محاسن را در ايشان با استناد به احاديث مورد قبول اهل سنت ثابت مىكند كه خوانندگان گرامى سرفصل اين مسائل را در فهرست كتاب ملاحظه خواهند كرد و نيازى به تكرار آن در اين مقدمه نيست .
برخى از انگيزههاى اين بنده در ترجمهء اين كتاب به طور خلاصه بازگو مىشود :
1 . مؤلف كتاب از چهرههاى درخشان علمى قرن دوم و سوم هجرى است و به حق او را مىتوان در زمرهء دانشمندان بزرگ آن دوره همچون ابن هشام ، واقدى ، محمد بن سعد ، نصر بن مزاحم منقرى ، ثقفى و ابن شبّه و نظاير آنان شمرد .
2 . اين كتاب نمودارى از عقيده و عواطف عاليهء مسلمانان غير عرب نسبت به حضرت امير المؤمنين على عليه السلام است كه همراه با شهامت اخلاقى و دليرى در بيان حق و با روش بسيار پسنديده و منطقى و بدون تعصب تأليف شده است .
3 . محقق محترم كه كتاب را تصحيح و منتشر كردهاند در همهء موارد تعليقات بسيار سودمند مرقوم داشتهاند كه زحمت تتبع را از دوش اين بنده برداشتهاند و پابرگهاى ايشان بر كتاب راهگشا و راهنماى اين بنده بوده است و مطالبى كه گاهگاه بر آن حواشى فزودهام ، در همان جهت كار ايشان است و به عنوان مثال ارجاعات به پارهاى از ترجمههاى معاصر است .
4 . با توجه به اين موضوع كه كتاب المعيار و الموازنه حدود 180 سال پيش از رحلت سيد رضى ( ره ) و گردآورى نهج البلاغه تأليف شده است و بسيارى از خطبهها و نامهها و كلمات قصار امير المؤمنين على عليه السلام در آن آمده است از دو جهت در خور كمال اهميت است ، نخست آن كه خطبههايى در آن آمده است كه از نظر رسيد رضى پوشيده مانده يا مصلحت در گزينش آن نبوده است ، دو ديگر آن كه اين كتاب از مراجع استوار و منابع ارزندهء بسيارى از خطبههاى نهج البلاغه و پاسخگوى اعتراض افراد مغرض و كم اطلاع دربارهء نهج البلاغه است كه با ادعاى نادرستى در صحت آن گرفتار شك و ترديد شدهاند . هر
هامش
( 1 ) به نهج البلاغه ، ج 2 ، ترجمه فارسى حدود قرن پنجم و ششم ، به تصحيح استاد دكتر عزيز الله جوينى ، ص 369 مراجعه فرماييد .