اينكه مراد از مدلول منطوقى غير صريح ، مدلول تضمنى و التزامى مىباشد .
مدلول التزامى جمله نيز به سه قسم تقسيم مىشود كه عبارتند از : دلالت اقتضاء - دلالت تنبيه و دلالت اشاره كه اينك به توضيح هركدام خواهيم پرداخت .
گاهى ما با جملاتى مواجه هستيم كه صحت عقلى يا شرعى آنها وابسته بر اين است كه لفظى در كلام تقدير گرفته شود مانند آيه شريفه
وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ الَّتِي كُنَّا فِيها
( يوسف / 82 ) كه مىفرمايد از روستايى كه ما در آن بوديم سؤال كن ! . روشن است كه روستا مجموعهاى از خانهها و كوچهها با چندين مزرعه و . . . همه از اشيايى هستند كه عقلا نمىشود از آنها چيزى پرسيد پس ناگزير لازم است در اين آيه كلمه « اهل » در تقدير گرفته شود تا معناى آيه عقلا روشن شود . پس آيه
وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ
يعنى
وَ سْئَلِ *
اهل
الْقَرْيَةَ *
يعنى از مردم روستا سؤال كن .
اينگونه از جملات كه صحت آنها وابسته بر تقدير گرفتن لفظ يا الفاظ خاصى در جمله باشد را دلالت اقتضاء مىنامند .
اما گاهى صحت كلام عقلا و يا شرعا وابسته بر تقدير گرفتن لفظى در جمله نيست اما ما با دو جمله مواجه هستيم كه در ظاهر به يكديگر مربوط مىباشند و از ملاحظه آنها معلوم است كه يكى از آنها جواب ديگرى مىباشد . اما وقتى كمى بيشتر دقت كنيم وجه ارتباط آن دو جمله نيز برايمان معلوم مىگردد . مثلا فرض كنيد فردى مىگويد : « بعتك