شىء و وجوب مقدمه آن يا حكم عقل به اينكه امر به يك شىء اقتضا دارد نهى از ضد آن را و امثال اينگونه مباحث .
3 - مباحث حجج و امارات كه در اين قسمت بحث مىشود از ادلهاى كه حجيت داشته و قابل استناد هستند مثلا بحث مىشود كه آيا خبر واحد حجت است يا نه ؟ آيا فقيه در مقام فتوا مىتواند به خبر واحد استدلال كند ؟ آيا شهرت فتوايى حجيت دارد و قابل تمسك است يا نه ؟ اجماع در چه صورت حجت است ؟ و مسائلى از اين قبيل .
4 - مباحث اصول عمليه كه در اين بخش از محل رجوع مجتهد در موقع فقدان دليل ، بحث مىشود .
توضيح آنكه گاهى فقيه به ادله مراجعه كرده و حكم الهى را استخراج مىكند و به نتيجه علمى مىرسد مثل اينكه مجتهد پس از بررسى ادله به اين نتيجه مىرسد كه فقاع حرام است زيرا در روايت از امام صادق ( ع ) رسيده كه فرمودند : لا تشربه فانه خمر مجهول فاذا اصاب ثوبك فاغسله .
[ وسائل الشيعة ج 2 ص 1056 باب 38 از ابواب نجاسات روايت 5 ]
اما گاهى فقيه پس از مراجعه به ادله به نتيجه دست نمىيابد كه علت به نتيجه نرسيدن او هم يا فقدان و نبودن دليل است يعنى چون مسئله ، جديد و مستحدثه بوده در مورد آن حكمى از طرف خدا و پيامبر يا امام معصوم به ما نرسيده مثل اينكه ما نمىدانيم حكم استعمال دخانيات چيست ؟
و گاهى هم تعارض نصين مطرح است يعنى در يك مسئله رواياتى از ائمه معصومين ( ع ) به ما رسيده اما آن روايات متعارض و متناقض هستند بهطورى كه به هيچ وجه قابل جمع نيستند مثل اينكه در مورد تعداد
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 20
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص٢٠