است . اما آنچه در اينجا مورد ارزيابى قرار مىگيرد اين است كه هيئت امر به چه معنايى است و براى چه چيزى وضع شده است ؟ آيا هيئت امر مانند كلمه « افعل » يك معنا دارد يا چند معنا ؟
اين مسئله از مسائلى است كه اصوليين در آن اختلاف نظر دارند . بعضى مىگويند هيئت امر براى وجوب وضع شده است . گروه ديگر معتقدند كه موضوع له هيئت امر استحباب است و دسته سوم بر اين باورند كه فعل امر و هيئت امر براى يك معناى كلى كه جامع بين وجوب و استحباب است وضع شده است كه از آن معناى كلى و جامع به طلب تعبير كردهاند . به عبارت ديگر اينكه اين گروه سوم از اصوليين مىگويند هيئت امر براى طلب وضع شده است اما اين طلب دو نوع مىباشد 1 - طلب وجوبى 2 - طلب استحبابى .
آيت اللّه سبحانى مىگويند : به نظر ما هيئت امر براى هيچكدام از آن موارد ذكر شده وضع نشده است بلكه هيئت امر براى بعث و برانگيختن و يا تحريك كردن مكلف براى انجام دادن كارى وضع شده است به اين معنا كه اگر بخواهند فردى را تحريك كرده و به انجام دادن كارى برانگيزند معمولا از فعل و هيئت امر استفاده مىكنند . البته اين تحريك كردن يا برانگيختن غير به صورتهاى ديگر هم ممكن است مثل اينكه با اشارهء دست و امثال آن فردى را وادار بر انجام كارى بكنيم ولى غالبا اين بعث و تحريك با فعل امر محقق مىشود و دليل اين مسئله هم تبادر است بهطورى كه وقتى مثلا مولى به برده خودش بگويد « جئنى بماء بارد » يعنى برايم آب خنك بياور ، به وسيله فعل « جئنى » برده برانگيخته مىشود و به انجام آن كار اقدام مىكند چرا كه آن چيزى كه با شنيدن هيئت امر
الموجز في أصول الفقه ( فارسى ) — صفحة 145
مساهمون: الشيخ جعفر السبحاني
ص١٤٥