-
تطبيق ( مثال عملى و عينى مشتق در فقه )
1 - قال رجل لعلي بن الحسين ( ع ) اين يتوضأ الغرباء ؟ فردى از امام سجاد ( ع ) پرسيد افراد غريب و ناآشنا براى تجديد وضو [ كنايه از دستشويى رفتن ] كجا بروند ؟ قال : تتقى شطوط الانهار و الطرق النافذة و تحت الاشجار المثمرة ايشان فرمودند از كنارههاى رودخانهها و راههاى باريك و زير درختان ميوه دورى شود [ يعنى در اين مكانها نبايد بول يا مدفوع كرد ] فعلى القول بالوضع للمتلبس بالمبدا يختص الحكم بما اذا كانت مثمرة و لو بالقوة كما هى الحال فى فصل الشتاء پس بنا بر اينكه مشتق براى ذات متلبس به مبدأ وضع شده باشد اين حكم به درختان ميوهاى اختصاص دارد كه متصف به ويژگى ميوه دادن باشند اگرچه به صورت بالقوه . چنان كه در فصل زمستان درختان بالقوه ميوهدار هستند و بالفعل ميوه ندارند بخلاف القول بالاعم من المتلبس و غيره فيشمل الشجرة غير المثمرة و لو بالقوة بر خلاف اينكه معتقد به وضع مشتق براى اعم باشيم كه در اين صورت اين حكم ، شامل درختانى كه حتى بالقوه هم ميوه نمىدهند مىشود كما اذا فقدت قوة الاثمار لاجل طول عمرها مانند درختانى كه بواسطهء عمر طولانى [ و پير شدن ] نيروى ميوه دادن را از دست دادهاند .