تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ألفية ابن مالك ( فارسى ) — صفحة 411

مساهمون:

ص٤١١
محذوف مجرور آن الخ . و منع كن زائده بودن حرف را ، بدون قيدى كه ثابت شده باشد ( يعنى اگر شرط زائده بودن اين حروف موجود نباشد ، زائده نخواهد بود ) ، اگر ظاهر نشود دليلى ، مثل حظلت .

چكيدهء بحث تصريف

در علم تصريف ، از نحوهء تغيير مادهء يك لفظ به صورت‌هاى مختلف ، بحث مىشود . ازاين رو در اين علم به اسم مبنى و حروف پرداخته نمىشود . اسم مجرد و فعل مجرد ، از سه حرف كمتر نيستند و فعل از چهار حرف و اسم از پنج حرف بيشتر نيستند . و اگر مزيد فيه باشند ، اسم از هفت حرف و فعل از شش حرف تجاوز نمىكند . اسم ثلاثى مجرد ، ده وزن دارد : فلس ، فرس ، كتف ، عضد ، حبر ، عنب ، ابل ، قفل ، صرد ، عنق . فعل ثلاثى مجرد ، چهار وزن دارد : ضرب ، علم ، كرم ( اين سه وزن را اصلى گويند ) و قتل ( اين وزن را فرعى گويند ) . اسم رباعى مجرد ، شش وزن دارد : جعفر ، زبرج ، درهم ، برثن ، قمطر ، طحلب . فعل رباعى مجرد يك وزن اصلى ( دحرج ) و يك وزن فرعى ( دحرج ) دارد . اسم خماسى مجرد چهار وزن دارد : سفرجل ، جحمرش ، قذعمل ، قرطعب . حرف اصلى : حرفى كه در تمام تصاريف كلمه وجود دارد . حرف زائد : حرفى كه غير اصلى است . حروف اصلى را با سه حرف ف ، ع ، و لام مشخص مىكنند و چنانچه چهار و يا پنج حرف اصلى وجود داشته باشد ، حرف لام تكرار مىشود . حرف زائد بعينه در تشكيل وزن ، مىآيد مانند واو در مضروب كه مىشود مفعول ، اگر حرف زائد از جنس يكى از اين سه حرف باشد ، مثل صرّف كه مىشود فعّل ، در وزن كلمه دخالت داده مىشود . اگر يكى از حروف اصلى ، حذف و يا نقل مكانى شده باشد ، در وزن كلمه نشان داده مىشود مانند ق كه مىشود ع و حادى كه مىشود عالف .