تخطي إلى المحتوى الرئيسي

ألفية ابن مالك ( فارسى ) — صفحة 339

مساهمون:

ص٣٣٩
اليه ، مضارع مجهول و نايب فاعل جمله صفت واو . و ( همچنين قبل از ) باب عشرين ( تا تسعين ) وزن فاعل را ، از لفظ عدد به دو حالتش ( تذكير و تأنيث ) ، در حالى كه قبل از واو عاطفه‌اى باشد كه اعتماد مىشود بر آن ( حادى و اعشرون . حادية و تسعون ) .

چكيدهء بحث اسماء عدد

اصول اسماء عدد كه سائر اسماء عدد از آنها تركيب يافته‌اند عبارتند از : واحد ، اثنان ، ثلاثة ، اربعة ، خمسة ، ستّة ، سبعة ، ثمانية ، عشرة ، عشرون ، ثلاثون ، اربعون ، خمسون ، ستّون ، سبعون ، ثمانون ، تسعون ، مائة ، الف . واحد و اثنان با معدود جمع نمىشوند و در حالت تذكير بدون تاء ( واحد و اثنان ) و در حالت تأنيث به صورت واحدة و اثنتان و ثنتان به كار مىروند . احد و واحد با عدد ديگر جمع نمىشوند و در اعداد غير ترتيبى به‌جاى آن دو ، احد و احدى و در اعداد ترتيبى حادى و حادية به كار مىرود . از ثلاثة تا عشرة با تأنيث براى معدودهاى مذكر به كار مىروند و براى معدودهاى مؤنث ، بدون تاء به كار مىروند . تمييز آنها غالبا جمع مكسّر قلّه ( افعلة ، افعل ، فعلة ، افعال ) است كه مضاف اليه آن اعداد واقع مىشود ، مانند اربعة اشهر . گاهى جمع سالم و يا جمع مكسّر به لفظ كثرت به كار مىرود مثل اربع شهادات و ثمانى حجج . مائة و الف براى مذكر و مؤنث به كار مىروند و تميز آنها مفرد مجرور است . در فاصلهء ده تا بيست ، اعداد را به صورت تركيبى به كار مىبرند . به‌جاى واحد و واحده از دو لفظ احد و احدى استفاده مىشود . نون اثنان و اثنتان در اثر اضافه ساقط مىشود . لفظ عشره با مؤنث و در مذكّر بدون تاء به كار مىرود . واحد و اثنان واحدى و اثنتان نيز مطابق معدود و سائر اعداد از ثلاثة تا تسعه در حال تركيب با عشره در معدود مذكر ، با تاء تأنيث و در معدود مؤنث ، بدون تاء تأنيث به كار مىروند در ميان اين اعداد غير از اثنا و اثنتا و ثنتا كه اعراب تثنيه مىپذيرند ، هردو جزء سائر اعداد تركيبى مبنى بر فتح هستند ، مانند : احد عشر كوكبا ، احدى عشرة امرأة ، اثنا عشر كوكبا ، اثنتا عشرة امرأة ، ثلاثة عشر رجلا و ثلاث عشرة امرأة .
ألفية ابن مالك ( فارسى ) — صفحة 339 | محمد بن عبد الله ( ابن مالك ) / على آل بويه