چكيدهء بحث غير منصرف
اسم معرب
1 - منصرف و امكن : اسمى كه تنوين تمكن قبول مىكند .
2 - غير منصرف و غير امكن : اسمى كه تنوين تمكّن قبول نمىكند .
عدم انصراف : شباهت رساندن از دو جهت ( سبب ) به فعل .
اسباب نهگانه منع صرف : عجمه جمع منتهى الجموع ، تأنيث ، عدل ، تعريف ، الف و نون زائدتان ، تركيب ، وزن الفعل و وصفيّت .
انواع دوازدهگانه غير منصرف
1 - اسمى كه در آخر آن الف تأنيث مقصوره و ممدوده باشد ، مانند سلمى ، صحراء ، اصدقاء .
الف . تأنيث قائم مقام دو سبب است ، تأنيث و لزوم زيادت علامت تأنيث .
2 - وصف داراى الف و نون زائدتان ، در صورتى كه تاء تأنيث بر آن داخل نشود ، مانند سكران .
3 - وصف اصلى بر وزن افعل ( وزن الفعل ) ، در صورتى كه تاء تأنيث قبول نكند ، مانند اشهل ، افضل . چنانچه وصف عارض باشد مثل اربع و يا تاء تأنيث قبول كند
مثل ارمل ، منصرف خواهد شد . اگر اسميّت بر وزن مذكور عارض شود ، منصرف نخواهد شد ، مانند اسود .
4 - وصفى كه معدول از وزن ديگرى باشد ، مثل فعال و مفعل در واحد تا اربعه ، مثل احاد و موحد .
5 - جمع منتهى الجموع ( بر وزن مفاعل و مفاعيل ) مانند مساجد و مصابيح .
اين سبب نيز قائم مقام دو سبب است ، يكى جمع و ديگرى امتناع جمع بسته شدن دوبارهء آن .
اگر در وزن مفاعل ، الف منقوص باشد ، دو وجه جايز است ، اين كه در حالت رفعى و جرّى و بدون ال ، ياء آن حذف و تنوينى به آن داده شود ، مانند غواش و در حالت نصبى ، ياء آن مفتوح شود ، ديگر اين كه ياء آن بدل به الف شود ، مثل صحارى .