667
و العجمىّ الوضع و التّعريف مع * زيد على الثّلاث صرفه امتنع
استيناف ، مبتداى اوّل ، مضاف اليه ، عطف به مضاف اليه ظرف متعلق به محذوف حال براى ضمير در مبتدا كه مؤوّل است ، مضاف اليه ، متعلق به زيد به معناى زيادة ، مضاف و مضاف اليه مبتداى ثانى ، فعل و فاعل جمله خبر مبتداى ثانى و جملهء آن خبر براى مبتداى اول .
و علم عجمىّ الوضع و عجمىّ التعريف در حالى كه بيش از سه حرف است ( مثل ابراهيم ) ، منصرفكردن آن ، ممتنع شده است .
668
كذاك ذو وزن يخصّ الفعلا * او غالب كاحمد و يعلى
جار و مجرور خبر مقدم ، كاف حرف خطاب ، مبتداى مؤخّر ، مضاف اليه ، فعل و فاعل ، مفعول جمله صفت وزن ، عاطفه ، عطف به محلّ يخصّ از باب عطف اسم شبيه فعل به فعل ، خبر براى مبتداى محذوف ، عطف به احمد .
همچنين غير منصرف است علم بر وزنى كه اختصاص دارد فعل را و يا بر وزنى كه غلبه در فعل دارد ، مثل احمد و يعلى .
669
و ما يصير علما من ذي الف * زيدت لالحاق فليس ينصرف
عاطفه ، موصول مبتدا ، مضارع ناقص و ضمير مستتر اسم آن ، خبر جمله صله ، متعلق به مضارع ، مضاف اليه ، ماضى مجهول و نايب فاعل جمله صفت الف ، متعلق به ماضى ، فاء زائده ، ماضى ناقص و ضمير مستتر اسم آن ، فعل و فاعل جمله خبر ليس و جملهء ليس محلا مرفوع خبر ماى موصول .
و آنچه كه مىگردد علم ، از اسم داراى الف مقصورهاى كه زياد شده است براى الحاق ( الف الحاق كه اسم ثلاثى را به اسم رباعى ملحق مىكند مانند علقى ) ، نيست منصرف .