571
و بدل المضمّن الهمز يلي * همزا كمن ذا اسعيد ام على
استيناف ، مضاف و مضاف اليه مبتدا ، مفعول دوّم المضمّن مفعول اوّل آن ضمير نايب فاعل و مستتر در آن است ، فعل و فاعل جمله خبر ، مفعول ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن الخ ، اسم استفهام مبتدا ، اسم اشاره خبر ، همزهء استفهام ، بدل براى اسم استفهام ، عاطفه ، عطف به سعيد .
بدل براى آن مبدل منهى كه دربر داشته است معناى همزهء استفهام را ، به عقب درمىآيد همزه را ، مثل من ذا أسعيد ام علىّ ( كيست اين فرد ، آيا سعيد است يا على ) .
572
و يبدل الفعل من الفعل كمن * يصل الينا يستعن بنا يعن
استيناف ، مضارع مجهول ، نايب فاعل ، متعلّق به يبدل ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن الخ ، اسم شرط مبتدا ، فعل شرط مجزوم ، متعلّق به يصل ، بدل از يصل ، متعلّق به يستعن ، مضارع مجهول جواب شرط و نايب فاعل . جملهء شرط و جزاء خبر مبتدا .
بدل قرار داده مىشود ، فعل از فعل ، مانند من يصل الينا يستعن بنا يعن ( كسى كه بپيوندد به ما تقاضاى كمك كند از ما ، كمك مىشود ) .
چكيدهء بحث بدل
تعريف بدل :
تابعى كه بدون نياز به حرف عطف به كار رفته و مقصود اصلى متكلم از حكم موجود در قضيّه است ، مثل اكرم زيدا اخاه .
اقسام بدل : 1 - كل از كلّ ، زره خالدا .
2 - بعض از كلّ ، قبّله يده .
3 - اشتمال ، اغرفه حقّه .
4 - مباين ،