باب حال
332
الحال وصف فضلة منتصب * مفهم في حال كفردا اذهب
مبتدا ، خبر ، سه كلمهء بعدى صفت براى وصف ، جار و مجرور متعلّق به مفهم ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ، فردا حال براى فاعل در اذهب ، فعل مضارع و فاعل ، جمله محلا منصوب مقول قول محذوف .
حال عبارت است از وصف غير ركن ، منصوب و فهمانندهء حالت و هيأت صاحب خود ، مانند فردا در مثال « فردا أذهب » يعنى تنها مىروم .
333
و كونه منتقلا مشتقّا * يغلب لكن ليس مستحقّا
استيناف ، مضاف و مضاف اليه مبتداء ، خبر كون ، خبر دوّم آن ، فعل فاعل جمله خبر مبتدا ، حرف استدراك ، فعل ناقص و ضمير مستتر در آن اسم ، خبر ليس .
وجود حال منتقل و مشتق زيادتر است ، لكن نيست واجب .
334
و يكثر الجمود في سعر و في * مبدي تاوّل بلا تكلّف
عاطفه ، فعل ، فاعل ، متعلق به يكثر ، عاطفه ، عطف به « فى سعر » ، مضاف اليه ، باء حرف جرّ ، لا اسم به معناى غير ، مضاف اليه .
و زياد است جامد بودن حال در نرخ و در ظاهركنندهء مشتق بدون زحمت ( يعنى در مواردى كه به آسانى تأويل به مشتق مىرود . مثال آن در شعر بعدى مىآيد . مثل يدا بيد كه تأويل به مقبوضا مىرود ) .
335
كبعه مدّا بكذا يدا بيد * و كرّ زيد اسدا اي كاسد
كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن متعلّق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف ،