313
و بعد ما استفهام او كيف نصب * بفعل كون مضمر بعض العرب
عاطفه و يا استيناف ، ظرف مكان متعلق به نصب ، لفظ « ما » مضاف اليه ، مضاف اليه ، عاطفه ، عطف به « ما » ماضى معلوم ، متعلق به ماقبل ، مضاف اليه ، صفت براى فعل ، مضاف و مضاف اليه فاعل .
و بعد از ماء استفهاميه و كيف ، نصب دادهاند ( مفعولمعه را ) به وسيلهء فعل ناقصى از كون كه مقدّر است ، بعضى از عربها .
314
و العطف ان يمكن بلا ضعف احقّ * و النّصب مختار لدى ضعف النّسق
استيناف ، مبتداء ، حرف شرط ، مضارع مجزوم فعل شرط ، جواب شرط محذوف است ، باء حرف جرّ متعلق به يمكن ، لا اسم به معناى غير مجرور به باء ، مضاف اليه ، خبر جملهء شرط و جواب آن جملهء معترضه بين مبتداء و خبر است كه محلى از اعراب ندارد ، عاطفه ، مبتداء ، خبر ، ظرف مكان متعلق به مختار ، مضاف اليه ، مضاف اليه .
عطفكردن آن اگر ممكن باشد بدون ضعفى در عطف سزاوارتر است ( از نصب دادن آن بنا بر مفعولمعه ) و نصب دادن ( آن بنا بر مفعولمعه ) مختار است نزد ضعيف بودن عطف نسق ( مانند جئت و زيدا كه عطف زيدا به ضمير مرفوع متصل ضعيف است و لذا آن را مفعولمعه گرفته و نصب مىدهيم بخلاف مثال كنت انا و زيد كالاخوين كه زيد را به أنا عطف مىكنيم ) .
315
و النّصب ان لم يجز العطف يجب * او اعتقد اضمار عامل تصب
عاطفه ، مبتداء ، حرف شرط ، مضارع منفى مجزوم فعل شرط ، فاعل ، جواب شرط محذوف است ، فعل و فاعل جملهء خبر ، عاطفه ، فعل امر و فاعل ، مضاف و مضاف اليه مفعولبه ، مضارع مجزوم جواب امر .
و نصب دادن ( بنابر مفعولمعه ) ، اگر جايز نباشد عطف دادن آن ، واجب است ( مانند