2 - در مقام تفصيل براى ماقبل ، مانند : فشدّوا الوثاق فامّا منّا الآية .
3 - در مقام تكرار ، در جائى كه به جاى فعلى واقع شده باشد كه خبر براى اسم عينى است ، مانند : زيد سيرا سيرا .
4 - در مقام حصر در جائى كه به جاى فعلى واقع شده باشد كه خبر براى اسم عينى هست ، مانند : ما أنت الّا سيرا .
5 - مفعول مطلق مؤكّد لنفسه ، مانند : له علىّ الف عرفا .
6 - مفعول مطلق مؤكّد لغيره ، مانند : إبنى أنت حقّا صرفا .
7 - در مقام تشبيه بعد از جملهاى كه شامل مصدر مفعول مطلق و فاعل معنوى آن است ، مانند : لى بكاء بكاء ذات عضلة كه مشتمل بر مصدر بكاء و ياء متكلم كه در معنا ، فاعل آن است .
مفعولله
298
ينصب مفعولا له المصدر ان * ابان تعليلا كجد شكرا ودن
مضارع مجهول ، حال براى نائب فاعل ، متعلق به مفعولا ، نائب فاعل ، حرف شرط ، فعل ماضى ، فعل شرط و فاعل ، مفعول ، كاف حرف جرّ و قول محذوف مجرور آن ، جار و مجرور متعلق به عامل مقدر خبر براى مبتداى محذوف ، فعل امر و فاعل ، مفعولله جمله محلا منصوب مقول قول محذوف ، فعل امر و فاعل عطف به جملهء قبلى .
نصب داده مىشود به عنوان مفعولله ، مصدر ، اگر ظاهر كند ( آن مصدر معناى ) تعليل را ، مانند : جد شكرا و دن ( بخشش كن بخاطر شكرگزارى و دين داشته باشد ) .
299
و هو بما يعمل فيه متّحد * وقتا و فاعلا و ان شرط فقد
استيناف ، مبتداء ، جار و مجرور متعلق به متحد ، فعل مضارع و فاعل جمله صله ، متعلق به ماقبل ، خبر ، تمييز و يا منصوب بنزع خافض ، عاطفه ، عطف به وقتا ، استيناف ، حرف شرط ،