معنا ، مانند كلمهء من ( كه مقدم بر مفعول دوم است ) از مثال : ألبسن من زاركم نسج اليمن ( بپوشان البته كسى را زيارت كند شما را ، پارچهء بافته شدهء يمن را در اينجا چون مفعول اول كسى است كه لباس را مىپوشد ، ازاينرو در معنا ، كنندهءكار و فاعل است و لذا بر مفعول دوّم كه نسج اليمن است ، مقدم شده است ) .
275
و يلزم الاصل لموجب عرى * و ترك ذاك الاصل حتما قد يرى
عاطفه ، فعل ، فاعل ، متعلق به يلزم ، فعل و فاعل جمله صفت براى موجب ، عاطفه ، مبتداء ، اسم اشاره مضاف اليه و كاف خطاب ، بدل و يا عطف بيان و يا نعت براى اسم اشاره ، حال براى نائب فاعل يرى ، حرف تقليل ، مضارع مجهول و نائب فاعل جمله خبر .
و واجب مىباشد اصل مذكور ( تقديم مفعولى كه در معنا فاعل است ) به خاطر علّتى كه عارض مىشود ( مانند احتمال اشتباه دو مفعول با يكديگر ) و ترك آن اصل واجب و حتمى ، گاهى ديده مىشود .
276
و حذف فضلة اجز ان لم يضرّ * كحذف ما سيق جوابا او حصر
استيناف ، مضاف و مضاف اليه مفعول مقدم ، فعل امر و فاعل ، حرف شرط ، فعل جحد فعل شرط و ضمير مستتر فاعل . جواب شرط محذوف است ( فأجزه ) ، متعلق به محذوف خبر براى مبتداى محذوف موصول اسمى مضاف اليه ، ماضى مجهول و نائب فاعل جمله صله ، مفعول دوم سيق ، عاطفه ماضى مجهول و نائب فاعل عطف به سيق .
حذف مفعول فضله ( يعنى مفعولى كه فضله است ، مانند غير مفعول باب ظنّ ) اجازه بده ، اگر ضررى نرساند . ( مثال جائى كه ضرر مىرساند اين است : ) مثل حذف مفعولى كه آورده شده جواب يك سئوال ( مانند : زيدا در جواب كسى كه مىپرسد : من ضربت ) و يا مفعولى كه محصور باشد ( ما ضربت الّا زيدا ) .
277
و يحذف النّاصبها ان علما * و قد يكون حذفه ملتزما
عاطفه ، مضارع مجهول ، اسم فاعل ، نائب فاعل و ضمير مستتر فاعل آن و ضمير مفرد مؤنث