223
و الثّاني منهما كثاني اثنى كسا * فهو به فى كلّ حكم ذو ائتسا
عاطفه ، مبتدا ، متعلق به محذوف حال براى مبتداء ، جار و مجرور متعلق به محذوف خبر ، اثنى مضاف اليه ، لفظ كسا مضاف اليه ، تفريع ، مبتدا ، متعلق به ائتسا ، حكم مضاف اليه ، مضاف مرفوع خبر ، ائتساء مضاف اليه اصل آن ممدود است به ضرورت شعرى مقصور خوانده مىشود .
و دومى از آن دو مفعول ( أرى و اعلم ) ، مثل دوّمى دو مفعول كسا است ، ( در اينكه نمىتواند خبر براى مفعول اول باشد و اينكه حذف آن جايز است و قابل الغاء نيست ) ، پس آن مفعول دوم ، به مفعول دوم كسا ، در هرحكمى پيرو است .
224
و كأرى السّابق نبّا اخبرا * حدّث انبا كذاك خبّرا
عاطفه ، جار و مجرور متعلق به عامل مقدّر خبر مقدّم ، صفت ارى ، لفظ نبّأ مبتداى مؤخّر ، سه كلمهء أخبر و حدّث و انبأ عطف به نبّأ به حذف عاطف ، جار و مجرور متعلق به عامل مقدّر خبر مقدم ، كاف حرف خطاب ، لفظ خبّر مبتداى مؤخّر ، الف اطلاق .
و مانند أرى كه در اول فصل گذشت ( به معناى اعلم و متعدّى به سه مفعول ) ، نبّأ و اخبر و حدّث و أنبأ است . مانند اين است ، خبّر ( يعنى سه مفعولى است ) .
چكيدهء بحث أرى و اعلم :
اگر رأى و علم دو مفعولى باشند ، چنانچه به باب افعال برده شوند ، سه مفعولى خواهند شد ، در اين صورت مفعول دوم و سوم حكم دو مفعول افعال قلوب ( جواز الغاء وجوب تعليق و جواز حذف مع القرينه ) را دارد .
اما اگر رأى و علم يك مفعولى بودند ، با بردن آن دو به باب افعال ، داراى دو مفعول شده كه در اين صورت مفعول دوّم آن دو ، حكم مفعول دوم كسا را دارد .
پنج فعل ديگر نيز كه در شعر گذشت ، سه مفعولى هستند .