برخى از كسانى كه درست مسائل را بررسى نمى كنند ، پنداشتهاند كه « حياد » و بى طرفى در فقه اسلامى حكمى مشخص ندارد ، در صورتى كه قرآن كريم - همانطور كه ديديد - اين مسأله را صريحا مطرح كرده ، و كسانى را كه از جنگ با مسلمين و دشمنان آنها كناره مىگيرند ، به حال خود وا گذاشته است ، و مسلمانان نبايد با آنان بجنگند .
با دقّت در بعضى از آياتى كه جنگ را به عنوان جهاد در راه خدا تشريع كرده است - و ما آنها را ذكر كرديم - مى يابيم كه فلسفهء جهاد دفع دو نوع تجاوز از سوى بيگانگان است ، يكى كشتن مؤمنان و ستم به آنان ، و تبعيد از ديارشان ، و ديگرى ايجاد فتنه و آشوب در دينشان ، همانطور كه خداوند فرمود :
وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ . . . .
212
يعنى هر انسانى در انتخاب ايده و مرام آزاد است و هيچ كس جز خدا نگهبان دلها نيست ؛ هيچگونه اجبار و فتنه در دين و عقيده وجود ندارد .
در اين جا ، اين پرسش مطرح مىشود كه مگر قرآن پيكار را جز به عنوان دفاع و ردّ تجاوز تشريع نكرده ، و هجوم و جنگ ابتدايى را ممنوع نكرده است ؟
در پاسخ مىگوييم : قرآن به طور آشكار ، مسلمانان را از جنگ با كسى كه از در صلح و آشتى بر آمده ، نهى كرده است ، و طبيعة اسلام هجوم و يورش به چنين افرادى را روا نمى دارد . و اين حقيقتى است بدون ترديد ، زيرا اسلام هجوم به كسى را كه اظهار دشمنى با مسلمانان نمى كند ، ممنوع مىداند . امّا آيا به طور مطلق از هجوم جلوگيرى كرده است ؟
پاسخ آن است كه : آنچه كه از صريح آيات گذشته استنباط مىشود اين است كه : ما نبايد جز با كسانى كه به ما تجاوز مىكنند يا در دين ما فتنه به پا مى كنند ، بجنگيم ، و يكى از موارد فتنه در دين اين است كه انسان از بر پايى شعاير دينى باز داشته شود و يا اين كه از حقّ و تبليغ آن جلوگيرى به عمل آيد . در اين صورت جهاد تشريع شده است .