« مفاد كلامش اين است كه علّت برترى تلاؤم در قرآن هماهنگى حروف كلمات آن است ، يعنى حروف در تلفظ پيوستگى و تعادل داشته باشند ، نه آن قدر مخارج آنها از هم دور باشد كه انتقال از مخرجى به مخرج ديگر ، سخت و مشكل باشد و نه آن قدر به هم نزديك باشند كه در يكديگر ادغام و آميخته شوند . و قرآن كريم عالىترين نمونه اين نوع سخن است كه كلماتش در تلفظ متلائمند يعنى مخارج آن از فاصله زياد و نزديكى بيش از حدّ ، بدورند .
امّا هماهنگى و تلاؤم الفاظ و جملات و آيات و مواضع وقف قرآن كريم تنها در مخارج حروف نيست ، بلكه بالاتر از آن در نغمهها و طنين صدا و لحن سخن آن وجود دارد ، پس هيچ حرفى با حرف ديگر و هيچ كلمهاى با كلمه ديگر و هيچ جملهاى با جملهء بعد ، ناهماهنگ و ناموزون نيست ، بلكه هر آيهاى با هدفى كه دنبال مىكند منسجم و متناسب است ، پس اگر هدف انذار باشد ، آهنگى بيم آور و تهديد كننده دارد و اگر غرض بشارت و مژده باشد از نواى ملايم و نوازشگر برخوردار است و اگر در مقام موعظه و پند باشد ، لحنى هشدار دهنده دارد و چنانچه دعوت به تفكّر و انديشه باشد مخاطب را به خود متوجّه و از غير آن ذهنش را خالى مىكند و . . .
« رمّانى » مى گويد :
تلاؤم يعنى : توازن و هماهنگى حروف به طورى كه نه خيلى مخارج آن به يكديگر نزديك باشند و نه خيلى دور ، و اين در سخنى آشكار مىشود كه تلفظش آسان و شنيدنش خوش و دلپذير باشد و اگر سخنى علاوه بر اينها داراى بهترين معانى و دلايل باشد اعجاز آن براى هر انسان خوش ذوق و آشنا به سخنان گرانبها روشن خواهد شد ، همانطور كه مىتواند شعر خوب و برجسته را از شعر پست تشخيص دهد و قرآن براى رفع هر گونه ابهام همه را به تحدّى و هماوردى فرا مىخواند و مىفرمايد :
وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا شُهَداءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ لَنْ تَفْعَلُوا . . .
« اگر در اين قرآن كه بر بنده خود فرستادهايم ترديد داريد ، يك سوره مثل آن را بياوريد و گواهان خود را - به جز خدا - بخوانيد اگر راست