وأخبرني أبو الحسين محمّد بن هارون بن موسى ، قال : حدّثنا محمّد بن جرير الطّبريّ ، قال : حدّثنا عيسى بن عبدالرّحمان ، قال : أخبرنا الحسن بن الحسين العرني ، قال : حدّثنا يحيى بن يعلى الأسلميّ ، وعليّ بن القاسم الكنديّ ، ويحيى بن المساور ، عن عليّ بن المساور ، عن عليّ بن الحزور ، عن الأصبغ بن نباتة ، قال : كنّا مع عليّ بالبصرة وهو على
هامش
- ميان مشرق ومغرب چند است ؟ اين لكهء بي نوري كه در ماه است ، چيست ، قوس وقزح چيست ؟ كهكشان چيست ؟ نخست آبى كه بر روى زمين روان شد كدام است ؟ نخست چيزى كه بر روى زمين به جنبش درآمد ، چيست ؟ آن چشمه كه أرواح مؤمنان ومشركان بدان مأوى كنند ، كدام است ؟ مؤنث چيست ؟ وآن ده چيزى كه هر كدام از ديگرى سخت ترند ، چيست . »
امام حسن عليه السلام فرمود : « اى برادر شامي ! ميان حق وباطل چهار انگشت فاصله است . آن چه به چشم خود بيني حق است ، وبا گوش خود بيهوده ونا حق بسيار بشنوى . ميان آسمان وزمين به اندازهء دعاى ستمديده ومد بصر فاصله است ، وهر كه جز آن گويد ، اورا تكذيب كن . ميان مشرق ومغرب يك روز پيوست حركت خورشيد است . نگاه كن به خورشيد كه برآيد ، وبه آن نگر كه غروب كند . هر كه جز آن گويد ، دروغگو شمارش . واما اينكهكشان همان شكافهاى آسمان است كه محل نزول آب سيل آسا بودهاند ، در طوفان نوح عليه السلام . واما قوس وقزح مگو ، زيرا قزح شيطان است ، ولى آن قوس اللَّه است وأمان از غرق است . واما لكهء سياه روى ماه ، راستى كه نور ماه بمانند نور آفتاب بوده وخدايش محو وتاريك كرده ودر قرآنش فرموده ( الاسراء ، 12 ) آيت شب را محو كرديم وآيت روز را بينا وروشن ساختيم . واما نخست چيزى كه به روى زمين روان وعيان شد وادى دلس بود ( يعنى وادى ظلمت ) ، وأول چيزى كه روى زمين جنبيد درخت خرما بود . واما چشمه اى كه أرواح مؤمنان در آن مأوى كنند ، چشمهاى است به نام سلمى . واما آن چشمه اى كه أرواح كفار در آن مأوى گيرند ، چشمه اى است به نام برهوت . واما مؤنث ( خنثى ) آن آدمي است كه معلوم نيست زن است يا مرد است ، تا هنگام بلوغ در انتظار بايد ماند . اگر زن است پستان برآورد واگر مرد است ، ريش درآورد . واگر اين نشانه ها عيان نشد ، به أو گفته شود به ديوار بشاشد . اگر شاش أو به ديوار رسد ، مرد است ، واگر واپس رود ، چون شاش شتر ، زن است . اما آن ده چيز كه از يكديگر سخت ترند : سخت تر چيزى كه خدا آفريده سنگ است ، وسخت تر از سنگ آهن است ، وسخت تر از آهن آتش است ، وسخت تر از آتش آب است ، وسخت تر از آب ابر است ، وسخت تر از ابر باد است ، وسخت تر از باد ملك است ، وسخت تر از ملك ملك الموت است ، وسخت تر از أو مرگ است ، وسخت تر از مرگ فرمان خداست . »
شامي گفت : « من گواهى مىدهم كه تو پسر رسول خدايى وبه اين كه علي عليه السلام وصى محمّد است . »
سپس اين جواب را نوشت وبراي معاوية برد ، وأو براي پادشاه روم فرستاد . ( در تواريخ عرب وروميان را بنى الأصفر گويند ) وچون به دست أو رسيد ، گفت : « من معتقدم كه اين جواب از معاوية نيست واين جواب جز از معدن نبوت نيست . »
كمره اى ، ترجمهء تحف العقول ، / 230 - 232