مشوش سازند ، چنان كه سربلندى أو را به خوارى بياميزند ودر شاديش ، اندوه ودر آسانى كأرش ، سختى داخل كنند تا خيلى زود عاقبت خوددارى كردن براي أو روشن شود ، مقصود امام ( ع ) از اين كه مىفرمايد زود باشد كه از روبرويش همچون پشت سرش بيمناك شود ، كناية است از نهايت ترسى كه أو را فرا خواهد گرفت . البتّه ترس از پشت سر را در تشبيه أصل قرار داده است ، از آن رو كه انسان از پشت سر بيشتر مىترسد . بعضي گفتهاند : مقصود امام ( ع ) آن است كه وى از دنيا آن چنان بترسد كه از آخرت مىترسد .
( 71155 - 71146 )
عبارت : وما هي بالهوينا
يعنى اين داستان مورد نظر تو [ فتنهء جمل ] داستان سادهاى نيست كه تو اميدوارى بر وفق مراد تو باشد ، بلكه مصيبت وحادثهء بزرگى از مصائب ورويدادهاى زمان است .
( 71183 - 71156 )
عبارت : يركب جملها
يعنى : بر آنها چيره شد ، وسختى آنها را به آسانى مبدّل كرد ، خلاصه آنكه ، كارهاى دشوار را ساده وآسان گرداند . واين سخن كناية از دشوارى وسختى حادثه است .
آن گاه تهديد واخطار خود را با چند دستور ، ونصيحت واندرز به أو ، ادامه داده است :
1 - عقل وانديشهاش را به كار بندد . احتمال دارد ، كلمهء : عقله به عنوان مصدر تأكيدى منصوب باشد ، فرماني است مبنى بر اين كه وى - نه به هواي نفس - بلكه به عقل خود مراجعه كند ، واز اين رويداد بزرگ عبرت بگيرد . وبعضي گفتهاند : عقله مفعول به است ، يعنى عقلت را مهار كن وآن را بر تميز حق از باطل وأدار ، وبر چيزهاى ناروا مشغول نساز .
2 - بر كار خود ، يعنى موقعيّت وراه وروش خود ، مسلّط باشد ، وجريان كأرش بر أساس عدل وحق باشد نه بر پايهء باطل وناروا .
3 - بهره ونصيب خود را از أطاعت دستور وانجام فرمان امام ( ع ) در راه