پنجم : آنكه با ستمگر دشمن ، وياور ستمديده باشند ، واين خود از لوازم گفتن حرف حقّ وعمل كردن به خاطر حق است ، زيرا كسى كه طرفدار عدالت راستين است ناگزير بايد از ستمگر متمايل به سمت ظلم وجور دورى كند ، وبا أو بستيزد تا اين كه أو را به راه فضيلت عدالت بازگرداند ، پس در اين صورت يار وياور ستمديده خواهد بود . سپس دوباره براي تأكيد برمىگردد ، وامام حسن وامام حسين ( ع ) وتمام فرزندان ، خاندان وهر كس از بندگان خدا را كه وصيّتنامهاش به أو برسد را ، به تقوا وترس از خدا سفارش مىكند ، در حالي كه آن را تكرار نموده ( 65432 - 65415 ) ودر ادامهء آن صفات وخصال ديگرى را نيز به شرح ذيل بيان مىكند :
1 - اصلاح وآشتى ميان دو طرف اختلاف . وكلمهء : ذات كناية از حالتي است كه باعث جدايى ودورى گردد . بعضي گفتهاند : حالتي است بين دو كس ، دو قبيله ويا مردى با خانوادهاش . امام ( ع ) دستور آشتى دادن بين آن دو از فساد وتباهى داده است . وبعضي گفتهاند : احتمال دارد ، مقصود از بين در اينجا وصل ومقصود از : ذات ، هواي نفس باشد ، يعنى هواي نفسي را كه به شما ارتباط دارد ، از فسادى كه گرفتار است نجات دهيد . وگفته شده است : كه كلمهء : ذات كلمهاى است در غير محل وزايد ، مانند آية مباركه :
فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَصْلِحُوا ذاتَ بَيْنِكُمْ
« 3 » .
آشتى واصلاح ذات البين از لوازم انس ومحبّت در راه خداست ، وآن خود فضيلتى است زير پوشش صفت عفّت وپاك نفسي .
امام ( ع ) آنان را به اصلاح ذات البين وأدار كرده است ، به دليل روايتي كه خود از پيامبر خدا ( ص ) شنيده است وآن روايت اين است : « اصلاح ذات البين
هامش
( 3 ) سوره انفال ( 8 ) آية ( 1 ) يعنى : از خدا بترسيد وميان خودتان با صلح وسازش رفتار كنيد .