هامش
- تنفر أفكار عمومى عليه خود بكاهد وجلوگيرى نمايد 9 ؛ لذا در آن روزها اجازه داده بود كه در دربار وى بر سرور مظلومان خاندان آوارهاش كه در دست يزيد أسير بودند ، اقامهء عزا نمايند واز باب مكر وسياست بلكه جلوگيرى از هيجان أفكار عمومى كند ، والا چه طور متصور بود ديكتاتور قلدرى مانند وى در دربار خود اجازه بدهد بر سيد الشهدا عليه السلام دختران پدر مرده ومادران وخواهران داغ ديده عزا اقامه نمايند . از اين اجازهء وى معلوم مىشود كه دست وپاى خود را از تشنج أفكار عمومى مردم واز تنفر وانزجار مسلمانان كم كرده است واز اين جهت بوده است كه امام سجاد عليه السلام را كنار سفرهء غذاى خود نشاند وبا مهربانى هم روانهء وطن خودشان كرد . ولى معلوم است كه در دربار يزيد اقامهء عزا با آن تفاصيلى كه قصهسرايان در بعضي كتب ضعيفه كه ابداً قابل اعتماد نيست ، شرح دادهاند ، هرگز وقوع نمىيابد . پس خيال نشود كه اگر گفته شود كه خاندان امامت در شام در دربار يزيد اقامهء عزا نمودهاند ، يعنى چند روزى صبح وشام با آن تفاصيل غير قابل اعتماد عزا برپا كرده باشند .
واز اين جهت بود كه ذكر شد ديگر يزيد نمىتوانست اسراى خاندان رسالت را بيشتر در شام نگه دارد ومدت يك ماه ويا نظر به حدسيّاتِ پارهاى اشخاص تا يك سال در آنجا آنها را توقف دهد ويا تا يك ماه در حبس ابن زياد در كوفه مانده باشند ، چنانچه صاحب « طراز المذهب » در خيال خويشتن بافيده وأربعين أول را در زمان بردن آنها به اسارت به شام تصور كرده است كه غير از تصورات پوچ بىمدرك چيز بيشترى نيست وهيچ گونه شاهدي از تاريخ ندارد .
وثانياً : استبعاد سيد رحمه الله در اقبال ومحدث نوري رحمه الله در لؤلؤ مرجان نظر به ملاحظهء حال عادى است كه در بيستم صفر سال 61 اسراى خاندان نبوت به كربلا مراجعت كرده باشند ، ولى اين بعيد شمردن آنها از عدم توجه به جريان حال ورفتن وآمدن در آن زمان است واگر با تعمق در تاريخ آن زمان بنگريم ، خواهيم ديد كه در ظرف چند روز از عراق به شام وبالعكس مىرفتند وبرمىگشتند وبا ملاحظهء تاريخ شواهد زيادى پيدا مىشود كه با شترهاى ذلول جماز واسبهاى عربى تند تاز مسافتهاى طول ودراز را در اندك مدتي طي مىكردهاند ؛ حتى مىتوان گفت كه در زمان ما ، آن شترها واسبها ، ناياب شده وبلكه از بين رفته وحتى شجاعت وشهامت آن اشخاص نيز نمانده است . شواهد زيادى در تاريخ وجود دارد كه در ظرف ده روز وهشت روز وبلكه يك هفته از عراق به شام واز شام مراجعت به عراق مىكردهاند وحتى در زمان حاضر ما نيز آثاري از آن سرعت سيرها باقي وهنوز در نژاد أصيل عربى نمونهاى وجود دارد ؛ لذا در ذيل به موارد زيادى از گذشته وحال اشاره نموده ودر اين باره بيشتر توضيح مىدهيم وشواهد مىآوريم تا بر خوانندگان گرامى مطلب قدرى روشن شود .
أول : راهى ميان شام وعراق است وراه راست ومستقيم مىباشد وعربهاى ( عقيل ) در زمان ما از آن راه مىروند ودر مدت يك هفته به عراق مىرسند وچون غالب عجمها از أحوال راههاى صحراى كبير ميان عراق وشام بىاطلاع هستند وخبر ندارند ولذا غالب شبههها واشكالها در مراجعت اسراى خاندان رسالت وآمدنشان به عراق در أذهان آنها پيدا شده است وقضيهء أربعين را از محالات شمردهاند ، ولى سيد -