نگاه كند وبه ديگرى زير چشمى بنگرد واين دستور كناية از آن است كه در تمام أمور چه كوچك وچه بزرگ ، چه اندك وچه بسيار ، كمال عدالت را رعايت كند .
( 58744 - 58731 )
حتى لا يطمع . . . عليهم ،
در اين عبارت حضرت بيان مىفرمايد كه دليل دستور دادن به محمد بن أبي بكر ، كه حتى در نگاه كردن كه امر بسيار حقيرى است ميان مردم يكسان رفتار كند ، آن است كه زورمداران به ظلم وستم أو اميدوار وناتوانان از عدالتش نااميد نشوند .
حال اگر سؤال شود كه چرا امام با اين فرض زورمداران را اميدوار نسبت به ظلم دانسته وضعيفان را مأيوس از عدل ؟ پاسخ آن است كه معمولا امرا وفرمانروايان نظر خود را متوجه سرمايهداران وزورمداران مىكنند نه به ناتوانان وبينوايان واين رو آوردن ، ثروتمندان را بر آن مىدارد كه اميدوار شوند ستمگرى وظلم زمامداران به سود آنان تمام شود ، وبىتوجهى نسبت به ناتوانان ودورى از مستمندان سبب مىشود كه آنان از اجراى عدالت در حق خود نااميد شوند .
ضمير در عليهم ، از سخنان امام ( ع ) به كلمهء عظماء برمىگردد .
( 58769 - 58745 ) 2 - امر دوم از أصول مطالب اين عهدنامه آن است كه بندگان خدا را بيم داده است از آن كه خداوند از كردارهاى كوچك وبزرگ وآشكار ونهانشان سؤال خواهد كرد واعلام مىدارد بر اين كه چون آنان ابتدأ به معصيت وگناه مىكنند وأصولا شروع كننده ستمكارتر است ( البادى اظلم ) پس استحقاق عذاب دارند .
قطب راوندى رحمة اللَّه عليه در شرح خود بر نهج البلاغة ذكر كرده است كه مراد به صفت تفضيلى اظلم در متن سخن امام ، ظالم به معناى اسم فاعل است اما من احتمال مىدهم كه حضرت ، عذاب گناهكاران را كه عادلانه وبه عنوان كيفر كردار خود مىچشند ، ظلم وستم ناميده است به اين دليل كه در مقدار وصورت ظاهر مانند عمل ستمكارانهء آنان است ، چنان كه قرآن در زمينهء قصاص ،