را از تحت تأثير قرار دادن نفوس مانع شود . احتمال ديگر آن است كه حملهور شدن اين صفت نارواى كبر بر نفس آدمي مانند تأثير سموم بر بدنها ، قوى وبا نفوذ است .
( 44754 - 44748 )
فما تكدّى ابدا ولا تشوى أحدا ،
شيطان هرگز ناتوان نمىشود واز هيچ هدفى خطا نمىكند ، هر دو صفت براي سمّ واستعاره مىباشند ، يعنى چنان كه سمّ ، هم از پيدا كردن جاهاى حساس خطا نمىكند ، وهم براي تأثير خود از كار نمىماند ، صفت كبر نيز با تيرهاى معنوي خود قلب روح آدمي را نشانه مىگيرد ، خطا نمىكند واز تأثير وكوشش وعمل باز نمىماند ووسوسههاى هلاكتزاى خود را دم به دم القا مىكند .
( 44762 - 44755 )
لا عالما لعلمه ولا مقلّا في طمره ،
اين خوى ناپسند اثر خود را هم در دانش دانشمند مىگذارد ، وهم در تنگدستى بينوا ، پس نه عالم مىتواند آن را از خود دور سازد با آن كه علم به پستى ورذالت آن دارد ، ونه تنگدست وفقير به آسانى مىتواند از آن بگريزد ، با آن كه تكبر وگردن فرازى هيچ تناسبى با نيازمندى وفقر ندارد بلكه گاهى در همان جامهء كهنه ووضع مندرس خود به اين خصلت زشت گرفتار است .
( 44817 - 44763 )
وعن ذلك ما حرس اللَّه . . . تذلّلا ،
در اين عبارتها حضرت أموري را مورد توجه قرار داده است كه خداوند متعال به آن سبب بندگانش را از گيرودار اين صفت پست ، نگهدارى فرموده است وآنها را سبب احراز ودورى از وساوس شيطانى قرار داده وبه سه امر از آنها اشاره فرموده است كه عبارتند از نماز ، زكات وروزههاى واجب ، نماز به دليل اين كه تمام اجزاء وحركتهايش با كبر منافاة دارد بلكه سراسر آن ذلت وتواضع است أساسا وضع نماز بر تضرع والتماس وخضوع وخشوع وركوع وسجده وغير آن مىباشد كه هر كدام از اينها حكايت از فروتنى وتسليم در برابر عزت وعظمت حق تعالى