( 43601 - 43594 )
قذفا بغيب بعيد ،
قذفا مصدر جانشين حال است ، وفعلش محذوف است يعنى شيطان كه اين حرفها را گفت در حالي بود كه از روى تخمين از آينده دور وپنهان سخن مىگفت چنان كه خداوند مىفرمايد :
« وَيَقْذِفُونَ بِالْغَيْبِ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ . »
« 20 » مفسران گفتهاند : غيب در اين عبارت به معناى ظنّ وگمان است اما اين درست نيست به دليل اين كه اطلاق لفظ غيب بر ظنّ مجاز است وموقعى لفظ حمل بر مجاز مىشود كه حقيقت جا نداشته باشد اما در اين جا مانعى براي معناى حقيقي آن نيست زيرا معناى حقيقي غيب چيزى است كه از نظر مردم پنهان باشد وآن را ندانند پس اظهار مطلب در بارهء هر چه كه نمىدانند قذف به غيب شمرده مىشود ، وچون إبليس أموري را ادّعا مىكرد كه نمىدانست در آينده انجام خواهد داد يا نه ، از اين بابت ادعاهاى وى را انداختن شيئى نامحسوس از جاى بسيار دور خواندهاند ، اما جملهء بعد در نسخه سيد رضى ، بظنّ مصيب ، نقل شده ، يعنى : از روى گمان درست ، اما در بيشتر نسخهها بظن غير مصيب ، آمده كه اين وجه با عبارت قبل بغيب بعيد مناسبتر مىآيد ، زيرا آنچه كه از پنهانى دور گفته مىشود گمان درستى آن كمتر است .
اكنون اگر سؤال شود كه چرا حضرت حرفهاى شيطان را گمان نابجا وغير مصيب خوانده است با آن كه وى پيوسته مقاصد شوم خود را عملي كرده وبه گمراه كردن مردم اشتغال دارد چنان كه خداوند نيز مىفرمايد :
« وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ »
« 21 » ، در پاسخ چند وجه مىتوان بيان كرد .
1 - منظور از ظنّ غير مصيب ، عدم علم است چون آنچه معمولا درست در مىآيد ، علم ويقين است نه مظنّه وگمان پس معناى سخن حضرت آن است
هامش
( 20 ) سوره سبا ( 34 ) قسمتى از آية ( 52 ) ، يعنى : از نقطهء دور دستى نسبت به عالم غيت ناروا مىگويند .
( 21 ) سوره سباء ( 34 ) قسمتى از آية ( 19 ) يعنى : وإبليس گمان باطل خود را سخت به صدق وحقيقت در نظر مردم جلوه داد ، پس أو را پيروى كردند .