نزديكتر نمىشود . كلمهء فلعمري كه مفيد قسم است به منظور اهميت موضوع وتأكيد آورده شده است .
( 43593 - 43583 )
ربّ بما اغويتنى ،
در معناى حرف باء وجوهى ذكر شده است :
1 - به معناى قسم . حال اگر سؤال شود به چه دليل شيطان گمراهى را به خدا نسبت داد وچگونه مورد سوگند قرار گرفته است ؟ پاسخ آن است كه علم وقدرت وبقيهء خصوصيات كه از آنها در گمراهى استفاده شده خداوند آنها را در وجود أو آفريده وچون أو خالق أسباب است از اين رو ، اسناد گمراهى به وى صحيح مىباشد واما اين كه اغواء مقسم به واقع شده ، دو وجه ذكر شده است :
الف : ما موصوله وعائد صله حذف شده ومعناى جمله آن است : سوگند به آنچه كه مرا به آن سبب گمراه ساختهاى ، ومراد از آن دستور سجدهء بر آدم مىباشد ، زيرا در مقابل اين امر استكبار كرد واز معصيتكاران شد ، پس در حقيقت مقسم به امر وفرمان خداوند مىباشد .
ب : كلمهء ما مصدريه باشد وبطور مجاز واز راه اطلاق مسبّب بر سبب ، امر حق تعالى را گمراهى نام نهاده وسپس اين امر را به اعتبار امر وتكليف نه به اعتبار گمراهى مورد سوگند قرار داده است .
2 - معناى دوم حرف باء ، سببيّت است يعنى به سبب گمراهيم چنين مىكنم ، چنان كه مىگويند : بطاعته ليدخل الجنة وبمعصيته ليدخل النار يعنى به سبب اطاعتش بايد داخل بهشت شود وبه سبب گناهش بايد داخل دوزخ شود .
مفعول لأزنينّ ، الباطل بوده وحذف شده يعنى سوگند اين است كه آن چنان باطل را براي بني آدم آرايش مىدهم تا به انجام دادنش اقدام كنند .
3 - به معناى سببيّت اما فعل اقسم محذوف باشد ومعنايش چنين است :
به سبب تكليفي كه براي من معين ساختى كه باعث گمراهى من شد اكنون قسم ياد مىكنم كه باطل را براي أولاد آدم در روى زمين آرايش خواهم داد .