( 40537 - 40524 )
انظروا إلى النملة ،
به مورچه نگاه كنيد ، معناى واژهء هيئتها قيافهء ظاهري وتصوير عضوهاى آن مىباشد ومعلوم است كه ظرافت وتدبير انديشى كامل كه در آن به كار رفته علاوة بر آن كه با يك نظر وديدن ابتدايى فهميده نمىشود حتى با تفكر آغازين همچنان كه بايد وشايد به تصور انسان نمىآيد ، بلكه نيازمند به امعان نظر بيشتر وتعمق فكرى زيادترى مىباشد ، حرف باء در بمستدرك متعلق به تنال است .
( 40557 - 40538 )
ولا [ تنال ] بمستدرك الفكر ،
بر خلاف آنچه كه ما در معناى اين جمله بيان داشتيم برخى با توجّه به واو عطف چنين گفتهاند : صورت ظاهري مورچه كه با چشم آدمي ديده مىشود آن چنان حيرتآور است كه عقل از تصور آن ناتوان مىماند ، ولى اين معنا درست نيست زيرا كار فكر وبهرهء انديشه آن نيست كه صورت ظاهر مورچه را ادراك كند بلكه در شگفتيهاى آفرينش آن مىانديشد تا به حكمت وتدبير صانع وآفرينندهء آن پى برد . در محل اعراب جملهء لا تكاد تنال سه احتمال ذكر شده :
1 - حال ، در محل نصب ، وعامل آن فعل انظروا مىباشد .
2 - جملهء مستأنفه باشد كه محل اعراب ندارد وكلمهء كيف بدل از نمله ودر محل جرّ است .
3 - احتمال ديگر اين كه آغاز سخن باشد واز معناى آن تعجّب اراده شود .
وكيف صبّت در معناى اين فعل دو احتمال ذكر شده است .
الف : مورچه با هدايت والهام خداوند به جانب روزى خود كشانده شد .
ب : بر عكس آن ، بلكه روزى مورچه همانند باران بر رويش ريخت .
امام ( ع ) در اين جمله سرعتى را كه اين حيوان در طلب روزى خود به كار