به جايى رسيد كه أطفال با خوشحالى وپيران ناتوان با اندامهاى لرزان وبيماران با تحمل رنج ودوشيزگان بدون نقاب وعجلهء فراوان به سويم شتافتند . »
[ شرح ]
( 54099 - 54077 ) امام ( ع ) در اين قسمت از سخنان خود ، به منظور استدلال عليه كساني كه ظالمانه به مخالفت با أو برخاستند وبيعت خود را شكستند وضعيت وچگونگى بيعت كردن آنان را تشريح مىفرمايد كه همان حالت اجتماعشان در آن روز ، دليل بر آن است كه آنها با اختيار وكمال ميل ، امر حكومت را به آن حضرت واگذار كردهاند ، وبراي روشن شدن مطلب ، كثرت اجتماع وشدت هجوم آنها را به ازدحام شتران تشنه هنگام وارد شدن به آبشخور تشبيه كرده است ، نكتهء ديگرى كه در اين تشبيه به نظر مىرسد آن است كه حضرت فضايل علمي وعملي خود را كه زنده كنندهء أرواح است تشبيه به آب فرموده ونيازمندى مردم را به استفاده از آن فضيلتها ، به تشنگى شديدي تشبيه كرده است كه شتران را وأدار مىكند تا براي رفع سوز تشنگى خود با حرص وولع به جانب آب بشتابند .
( 54125 - 54100 )
ووطئ الضّعيف ،
مضمون اين جمله كه از اين شدت اجتماع مردم شخص ناتوان زير دست وپاى آنها لگدمال شد همان معنايى است كه در خطبهء شقشقيّه به اين بيان فرموده است : آن چنان هجوم مردم بر من براي بيعت زياد بود كه فرزندانم ، حسن وحسين پايمال شدند ودو طرف لباسهايم پاره شد ، اين قسمت از سخنان حضرت در حقيقت اشاره به يك استدلال منطقي است كه صغراى آن در متن كلام امام وجود دارد وكبراى آن تقديرى است ، به اين صورت : شما با اين ميل ورغبت با من بيعت كرديد ، وكسى كه اين چنين بيعت كند نمىتواند به آسانى آن را از دست بدهد ، پس شما را نسزد كه اين بيعت را ، درهم بشكنيد . توفيق از خداوند است .